مبانی نظری موسیقی دوره سلجوقی در متون قرون پنجم تا هفتم هجری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

ندارد

چکیده

از موسیقی عصر سلجوقی اطلاعات اندکی در دست است، زیرا نوای موسیقی آن دوره، برخلاف برخی
بناها، آثار فلزکاری و دیگر هنرهای دستی و همچنین دیوان اشعار شاعران، برای همیشه از دست
رفته و از طرف دیگر به نظر می رسد در دوره سلجوقی (شاید به سبب نبردها و جابه جایی های بسیار)
نگارش رسالات موسیقی چندان رونق نداشته است. با این همه گزارش ها و نشانه هایی در منابع
مکتوب، از جمله دیوان شاعران آن عصر در دست است که نشان می دهد دربارهای متعدد سلجوقی
431 تا 628 ه) از حمایت موسیقی دانان برجسته دریغ نداشتند. نیز در این دوره رسالاتی در باب )
موسیقی نوشته شده، از جمله رساله موسیقی خیام و رساله موسیقی محمد نیشابوری، و بخش
موسیقی جام عالعلوم (باب چهل و هشتم). برپایه این منابع موسیقی این عصر به موسیقی بزمی و
رزمی قابل تقسیم است. از سازهایی که در موسیقی بزمی به کار می رفته می توان از رباب، چغانه،
چنگ، سنج، تنبور، نی، رود، بربط (عود، مزهر)، و دف نام برد. برخی سازهایی که در موسیقی رزمی
به کار رفته عبارت است از طبل و کوس و بوروِ پرَنگ و نفیر که ساخت دو ساز اخیر به الب ارسلان
نسبت داده شده است. این گمان را نیز می توان مطرح کرد که احتمالا با گسترش قلمرو سلجوقیان از
شرق به غرب، نظام دوازده پرده (مقام) خراسان به روم و بغداد رسیده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Conceptual Basis of Music in Siljuk Period based on the 5th to 7th Centuries A.H. Texts

چکیده [English]

Very little is known about the music under the Siljuks. This was
possibly due to the nature of the music itself, which unlike some
monuments, metal works and other handcrafts, and also poets’
collections, has gone forever, and also in the Siljuks era (maybe as a
result of wars and various displacements), it was not usual to write
treatise on music. However, there are some reports and signs of music
in the written sources that show Siljuks courts supported some of the
prominent musicians. There are also the treatises which have been
written on music during this era; for example, Khayyām’s music
treatise, Muhammad Nishabūrī’s treatise and the Jāmi’ al-Ulūm’s
section on music (chapter 48). On the basis of these sources, the music
of this age is divided into Bazmī (lyrical) and Razmī (epical). Some
musical instruments used in Bazmī music are Rubāb, Chaghāna,
Chang (Lyre), Sinj (cymbal), Tanbūr, Ney, Rūd, Barbat ,Ūd (lute),
Mizhar and Daf. And the musical instruments played in Razmī music
are Tabl (drum), Kūs, Burw-i Parang and Nafīr that the two last ones
are attributed to AlbArsalān. It is supposed that Khurāsān’s 12 notes
system were received to Byzantine and Baghdad by the extension of
dominion of Siljuks from East to West.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Music in Siljuk Period
  • Muhammad Nishābūrī
  • Kamāl alzamān
  • Burw-i Parang
  • Nafīr