محاسبه کمیت های کسوف حلقوی 29 شوال 681 ق./ 30 ژانویه 1283 م. در زیج محقّق سلطانی شمس الدین محمد وابکنوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

ندارد

چکیده

این مقاله به بررسی نخستین گزارش علمی از یک کسوف حلقوی توسط شم سالدین محمد وابکنوی، از
اخترشناسان دوره دوم رصدخانه مراغه، می پردازد. وی گزارش کسوف حلقوی 29 شوال 681 ق./ 30
ژانویه 1283 م. را در زیج محقّق سلطانی، مقاله 3، باب 14 آورده است. در اینجا، داده های اولیه و فرآیند
محاسباتی وی با توجه به مقادیر جداول زیج ارایه و تحلیل می شود. بخش مربوط به گزارش کسوف
حلقوی در زیج محقّق سلطانی تصحیح شده و در ضمیمه مقاله آمده است. احتمالا گزارش وابکنوی از
کسوف حلقوی 1283 م. نخستین گزارش مشروح از محاسبه کمیت های یک کسوف حلقوی، نخستین
گزارش رصدی مکتوب برجای مانده از آن به دست یک منجم حرفه ای، و نخستین پیش بینی علمی این
پدیده در اخترشناسی باستان و ادوار میانه است. در بعد تاریخی، امکا نناپذیری وجود کسوف حلقوی در
نجومی بطلمیوسی که چارچوب اخترشناسی ادوار میانه را شکل م یداده است، در بعد (context) بستر
رصدی و مشاهداتی، بیان جزئیات در گزارش رصدی وابکنوی و دقت قابل توجه آنها در مقایسه با مقادیر
نوین و در بعد محاسباتی ارایه مراحل محاسبه به صورت مفصل، ذکر داده های اولیه و داده های منتج در
هر مرحله محاسبه که امکان یک بررسی انتقادی را امکا نپذیر می سازد دلایل اصلی اهمیت پژوهش حاضر هستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Wābkanawī’s Calculations of the Annular Solar Eclipse of 30 Jan 1283 A.D./ 29 shawwāl 681 A. H.

چکیده [English]

The paper presents a critical review of the iterative process used by
Shams al-Dīn Muhammad al-Wābkanawī (Iran, Maragha, ca. 1260–
1320) in order to compute the parameters of the annular solar eclipse
of 30 January 1283 from the solar and lunar parameters obtained by
Muhyī al-Dīn al-Maghribī (Maragha 1260–1274). Due to the
impossibility of the annular eclipse in the Ptolemaic tradition, the
position of this prediction in the context of medieval astronomy shall
also be shortly discussed. Furthermore, since Wābkanawī calls his
observation as an evidence for the correctness of his prediction, the
computed results have been compared with the true modern data,
which established a remarkable agreement between them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Annular Eclipse
  • Apparent Angular Diameter
  • Parallax
  • Maragha Astronomical Tradition
  • Shams al-Dīn Muhammad al- Wābkanawī
  • Zīj al-Muhakik al-Sulţānī