از نماز تا نماد: تأملی در تاریخ نماز جمعه تا پایان خلافت عباسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

ندارد

چکیده

نماز جمعه که یکی از وجوه معانی «ذکر» و «صلوة» در قرآن است، در واقع تجلی عبادت جمعی خداوند است. گزارش هایی که از محتوای خطب جمعه پیامبر و امامان و خلفای راشدین به دست رسیده نشان
می دهد که این خطبه ها گاه حاوی مضامین اجتماعی و سیاسی نیز می شده است؛ اما در دوره های بعدتر
تحولاتی در محتوای خطبه ها و دلالت های آن ها رخ داد که موجب شد نماز جمعه یکسره رنگ حکومتی
و سیاسی به خود بگیرد. مهم ترین این تحولات، ضرورت دعا برای خلیفه وقت بود و از همین رو تعبیر
خطبه خواندن به نام کسی، به معنی رسمیت یافتن حکومت آن کس، کاملا رواج یافت. به هر رو، تحمیل
کارکردهای غلیظ سیاسی خواه ناخواه موجب فرسایش قداست این عبادت در تاریخ اسلام شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Deliberation on the History of the Friday Prayer to the End of the Abbasid Period

چکیده [English]

As an expression of the ideas of “remembrance” and “prayer” in the
Koran, the Friday prayer is primarily the manifestation of the
communal worship of God. Surviving reports of the contents of the
sermons by the Prophet, Imams, and the first four Caliphs during the
Friday prayer, show these sermons to have occasionally included
social and political contents. However, in the course of the evolution
of these sermons, changes in their substance and signification
transformed them into discourses with completely political and
governmental contents. The most important of these changes was a
requirement to pray for the ruling Caliph by whomever delivered the
sermon. As a result, the notion of "sermonizing in someone's name"
was created and came to generally signify the legitimization of that
person's rule. The imposition of purely political functionalities upon
the sermons that were delivered at Friday prayers, gradually eroded
their sanctity in Islamic history.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Friday prayer
  • Sermons
  • Caliphate
  • legitimacy