روش‌های پژوهش رازى در پزشکى

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، تهران،ایران

چکیده

دوره رنسانس را آغاز توجه به علوم تجربى و تفکر انتقادى در غرب دانسته‌اند؛ اما رواج به­کارگیری روش­هاى تحقیق و دیدگاه­هاى پژوهشى در علوم مختلف به اوایل قرن بیستم برمى‌گردد. با این همه درجهان اسلام در دوره شکوه تمدن اسلامى، دانشمندان مسلمان بسیار پیش­تر از غربیان، آثار خود را با ابتنا بر روش­ها و بینش‌هاى خاص پژوهشى تألیف می­کرده­اند. در این میان محمد بن زکریاى رازى (د313/925م)، پزشک بزرگ ایرانى، داراى روش­ها و دیدگاه­هایى بوده است که با توجه بدانها می­توان وى را در ردیف پزشکان قرون هفدهم و هجدهم میلادى در اروپا قرار داد. رازى با طبعی نقاد و ذهنى وقاد و با تأکید بر مشاهدات بالینى و روش­هاى تجربى به کاوش در علوم پزشکى پرداخته و روش­هاى معمول در تحقیقات امروزین، چون بیان مسئله پژوهش، اهداف پژوهش، نقد منابع تحقیق، پرسش و فرضیه، آوردن مقدمه بحث و نتیجه‌گیرى را در تألیف آثار ارزشمند خود به­کار می­برده است. این مقاله با بررسى آثار مهم محمد بن زکریای رازى در پزشکى، نمونه‌هایى از کاربرد روش­ها و دیدگاه­هاى پژوهشى او را عرضه خواهد کرد که بسیار فراتر از زمانه وى و مشابه روش­هاى امروزین بوده‌اند

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Rhazes’ Research Methods in Medicine

نویسنده [English]

  • Fahimeh Mokhber Dezfouli
Assistant Professor, Department of History and Civilisation of Islamic Nations, Science and Research Branch of Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The Renaissance was the start of a new age of science, creativity and critical thinking in the West, however, the research methods and perspectives have been prevailed since the early twentieth century. Nevertheless, the Muslim scholars in the glorious age of Islamic civilization have had their own methods and insights. Muhammad ibn Zakariya Razi(Rhazes) was a great Iranian physician who used the particular research methods and approaches in his works which can be compared with his European counterparts in the seventeenth and eighteenth centuries AD. Rhazes composed his valuable works by his mastermind and critical gift as well as putting emphasis on the clinical observations and experimental techniques to explore the medical science. He used the research methods such as expression of the study, aim of research, question and hypothesis, sources criticism, introduction, discussion and conclusion that are common today. This article examines the major works of Rhazes in medicine, presenting the examples of his research methods and perspectives that are much beyond his age and similar to today.
 
Keywords: Rhazes, Research methods, Islamic medicine, al-Mansuri fi al-Tib.
 
 
 
 
 
 
References
Bacon, Francis, The advancement of Learning, Ed. by Joseph Devey New York, 1951. Online available: www.libertyfund.Org.
Bynum, William, History of Medicine, Oxford, 2004.
Descartes, Rene, Rules for the Direction of the Mind, London, 1957.
Ibn Abī Uaybiʿa, Amad b. asim, ʿUyūn al_ anbāʾabaāt al_ aibbāʾ, Revised by ʿĀmir Nadjdjar, Cairo, 2001 AD/ 1421 AH.
Katouzian Safadi, Mehrnaz, 4 Les Médicaments Simples et Composés dans le Livre Les Doutes sur Galien ou Kitab al-Shukuk ‘ala Galînûs de Muhammad Ibn Zakariyya al-Razi( IX-X), Analyse des chapitres sur les médicaments simples et composés ou miyamir et qatajanis d’al-Razi, Acte du 36ème Congrès International d’Histoire de la Médecine, Tunisie, 1998.
Ibid, “Les hiéras, Médicaments Composés Prescrits par Abu Bakr Muhammad Zakariyya Razi”, Actes du ‘The first national congres on Iranian studies, Tehran, Iran ( juin 2002).
Ibid, “Madjlis, Mahalī barā-yi tabādul naar-i ʿilmī wa sar-āghāz-i taʾlīf-i yik risālia az Muammad Zakariyyāʾ-yi Rāzī”, History of Science, No. 3, Summer 2005/1384.
Lafollette, Hugh, Niall Shanks, “Animal Experimentation: Legacy of Claud Bernard”, International Study in The Philosophy of Science, 1994.
Meyerhof, Max, Thirty three Clinical Observations by Rhazes, 1936.
Neligan, A.R., “Rhazes And Avicenna”, The British Medical Journal, Vol. 2, No. 4484 (Dec. 14, 1946).
Najmabadi, Mahmud, “Sīmā-yi ṭibbī-yi Abūbakr Muḥammad b. Zakariyyāʾ-yi Rāzī”, Maʿārif Islāmī, No. 1, August/ Shahrīwar, 1966/ 1345.
Nayer Nouri, Touraj, “Zakariyyāʾ-yi Rāzī dānishmand-i āzmūn garā-yi Iranī”, Iranian Journal of Surgery, Volume 15, No. 2, 2007/ 1386.
Rāzī, al_ Abdāl al_ mustaʿmila fī ʾl_ibb wa al_ ʿiladj, Tehran, 2004/1383.
Ibid, Burʾ al_ sāʿah, Rasāʾil-i ibbī-yi Muammad b. Zakariyyāʾ-yi Rāzī, University of Medical Sciences, 2005/ 1384.
Ibid,al-Djudrī wa ʾl_ aba, trans.Mahmud Najmabadi, Tehran, University of Tehran Press, 1992/  1371.
Ibid, al_ fuūl fī al_ ibb, Revised by Yosef Beig Babapour, Tehran, 2013/ 1392.
Ibid, al_ āwī fī ʾl_ ibb, Revised by Haytham Khalīfa Tuʿaymī, Dar Ehya altoras alarabiPress, Beirut, 2002 AD/ 1422 AH.
Ibid,al_ ūlandj, Revised by ubī Mamūd ammamī, Aleppo, 1983 AD, 1403 AH.
Ibid, Man lā Yaḥḍuruhu  ʾl_ abīb, Revised by Muḥammad Amīn al_ Ḍanāwī, Dārrikābī lil_nashr, Cairo, 1998 AD/ 1419 AH.
Ibid,  al_ Manūrī fī al_ ibb, trans. Muhammad Ibrahim Zaker, Revised by Ḥāzim Bakrī Ṣadīḳī, University of Medical Sciences, 2008/ 1387.
ibid, Risāla fī al_ fad, Rasāʾil-i ibbī-yi Muammad b. Zakariyyāʾ-yi Rāzī, University of Medical Sciences, 2005/ 1384.
Ibid, Risāla fī tadīm al_ fawākia wa taʾkhīr-i-hā ʿalā al_ aʿām, Rasāʾil-i ibbī-yi Muammad b. Zakariyyāʾ-yi Rāzī, University of Medical Sciences, 2005/ 1384.
Ibid, Rasāʾil-i ibbī-yi Muammad b. Zakariyyāʾ-yi Rāzī, Iran University of Medical Sciences, 2005/ 1384.
Ibid, al_ shukūk, Revised byMuṣṭafā Labīb ʿAbd al_ Ghanī, Dār al_ Kutub, Cairo, 2005 AD/ 1426 AH.
Ibid, al_ shukūk ʿalā afal ʾl_ aibbāʾdjālīnūs, Manuscript, Tehran, Malek National Library and Museum of Iran, No. 4573.
Sarton, George, taʾkh-i ʿilm(Essays on The Story of Sciences), trans. Ahmad Aram, Tehran, 1957/ 1336.
 
 
 
 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Rhazes
  • Research methods
  • Islamic medicine
  • al-Mansuri fi al-Tib

کتابشناسی

ابن ابی اصیبعة، احمد بن قاسم، عیون الانباء فی طبقات الاطباء، قاهرة، تحقیق عامر نجار، 2001م.

ابن جوزی، المنتظم فی اخبار الملوک و الامم، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1992م.

ابن سینا، القانون فی الطب، بیروت، داراحیاءالتراث العربی، 1426ﻫ .

تاریخ سیستان، مصحح ملک الشعرا بهار، تهران، پدیده خاور، 1366ش.

رازى، الابدال المستعملة فى الطب و العلاج، تهران، 1383ش.

همو، برء الساعه، رسائل طبى محمد بن زکریاى رازى ، دانشگاه علوم پزشکى ایران، 1384ش.

همو، الجُدرى و الحصبة، مترجم محمود نجم آبادى، دانشگاه تهران، 1371ش. 

همو، الحاوى فى الطب، تصحیح هیثم خلیفه طعیمى، دار احیاء التراث العربى، بیروت، 1422ﻫ .

همو، رساله فى تقدیم الفواکه و تأخیرها على الطعام، رسائل طبى محمد بن زکریاى رازى، دانشگاه علوم پزشکى ایران، 1384ش.

همو، رسالة فى الفصد، رسائل طبى محمد بن زکریاى رازى، دانشگاه علوم پزشکی ایران، 1384ش.

همو، الشکوک، مصحح مصطفى لبیب عبدالغنى، قاهرة، دارالکتب، 1426ﻫ .

همو، الشکوک على افضل الاطباء جالینوس، نسخه خطى، تهران، کتابخانه ملک، ش 4573.

همو، الفصول فى الطب، تحقیق یوسف بیگ باباپور، تهران، 1392ش.

همو، القولنج، تصحیح صبحى محمود حامى، حلب، 1403ﻫ .

همو، المنصورى فى الطب، مترجم محمد ابراهیم ذاکر، مصحح حازم بکرى صدیقى، دانشگاه علوم پزشکى تهران، تهران، 1387ش.

همو، من لایحضره الطبیب، مصحح محمد امین الضناوى، قاهرة، دار رکابى للنشر، 1419ﻫ .

سارتن، جرج، تاریخ علم، ترجمه احمد آرام، تهران، 1336ش.

کاتوزیان صفدی، مهرناز، «مجلس، محلی برای تبادل نظر علمی و سرآغاز تألیف یک رساله از محمد زکریای رازی»، مجله تاریخ علم، ش 3، تابستان 1384ش.

نجم آبادی، محمود، «سیمای طبی ابوبکر محمد بن زکریای رازی»، معارف اسلامی، ش1، شهریور 1345ش.

نیرنوری، تورج، «زکریای رازی دانشمند آزمون گرای ایرانی»، نشریه جراحى ایران، دوره ١٥ ، ش ٢، سال 1386ش.

 Bacon, Francis, The Advancement of Learning, Ed. By Joseph Devey New York, 1951; Online available: www.libertyfund.Org

Bynum, William, History of Medicine, Oxford, 2004.

Descartes, Rene, Rules for The Direction of the Mind, London, 1957.

Lafollette, Hugh, Niall Shanks, “Animal Experimentation: Legacy of Claud Bernard”, International Study in the Philosophy of Science, 1994.

Katouzian Safadi, Mehrnaz, “Les Hiéras, Médicaments Composés Prescrits Par Abu Bakr Muhammad Zakariyya Razi”, Actes du the First National Congres on Iranian Studies, Tehran, Iran (juin 2002).

------, “Les Médicaments Simples et Composés Dans le Livre Les Doutes Sur Galien ou Kitab al-Shukuk ‘ala Galînûs de Muhammad Ibn Zakariyya al-Razi (IX-X), Analyse des chapitres sur les médicaments simples et composés ou miyamir et qatajanis d’al-Razi”, Acte du 36ème Congrès International d’Histoire de la Médecine, Tunisie, 1998.

Meyerhof, Max, Thirty Three Cclinical Observations by Rhazes, 1936.

Neligan, A.R., “Rhazes and Avicenna”, The British Medical Journal, Vol. 2, No. 4484 (Dec. 14, 1946).