مزدوران مسیحی و نقش آنان در حکومت مرینیان (591-869ﻫ)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، رشته تاریخ و تمدن ملل اسلامی، تهران، ایران

2 استاد دانشگاه آزاد اسلامى، واحد علوم و تحقیقات، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامى، تهران، ایران

3 استادیار دانشگاه آزاد اسلامى، واحد علوم و تحقیقات، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامى، تهران، ایران

چکیده

مرینیان که در اندلس درگیری­های مستمری با مسیحیان داشتند، بنا بر گزارش­های مورخان مسلمان، به­ وفور نیروهای مزدور مسیحی را در جنگ­ها و نیز در برخی دیگر از امور دیوانی و حکومتی به­کار می­گرفته­اند. این پژوهش بر آن است تا با بررسی و تحلیل این گزارش­ها، به دلایل و علل استخدام مسیحیان توسط مرینیان بپردازد و با تبیین نقش و جایگاه آنان در حکومت مرینی، تأثیر آنها را در حوادث این دوره ارزیابی نماید. مرینیان از یک سو به­سبب بی­اعتمادی به بربرها و اعراب، و از دیگر سو به علت نیازشان به مهارت‌های جنگی مسیحیان ، با اعطای امتیازات ویژه، آنها را در امور سپاه و دربار به­خدمت گرفتند. این مزدوران با ارائه خدماتی چون شرکت در نبردها، محافطت از سلطان و سرکوبی مخالفان به­تدریج به جایگاه مهمّی در حکومت مرینی دست یافتند و درواقع با نفوذ در دربار و دخالت در منازعات میان شاهزادگان، زمینه­ساز ضعف و انحطاط و سرانجام فروپاشی مرینیان شدند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Christian Mercenaries and Their Role in the Marinid Government

نویسندگان [English]

  • Seyyed Hasan Mahdikhani Sarvjahani 1
  • Hadi Alemzadeh 2
  • Younes Farahmand 3
1 Ph.D Student of History & Civilization of Islamic Nations, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Professor, Department of History & Civilization of Islamic Nations, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor of History & Civilization of Islamic Nations, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Many historical reports indicated that the Marīnids were in conflict with Christians in Islamic Andalusia Crusades.However, some Islamic historians have referred to the presence of Christian mercenaries in the Marinid government. The present research aims to analyze these reports and addresses the reasons for employment of those mercenaries as well as their role, status and influence on the Marinid government have been clarified. The Marinids included Christian mercenaries in their special forces for their military skills and also as the Marinids did not trust Arabs and Berbers. Christian mercenaries gained the Marinids' trust and influenced their court and government. Finally, they contributed to the decline of the Marinid dynasty by their intervention in the conflicts among the Marinid princesses. Therefore, they paved the way for the Christian governments in Maghrib.
 
Keywords: the Marinids, Andalusia Christians, Christian mercenaries, mercenaries, Garcia bin Anton, Fez.
 
 
 
 
References
al-ʿAradjī, Niāl Muʾayyid, al- Dawala al- Marīniyya ʿAlā ʿahd al- Sulān Yūsuf bin Yaʿḳūb ʾl- Marīnī, Abd al- Wāid Dhannūn (as Superviser), Madjlis kulliyya al- Tarbiyya- Djāmiʿa ʾl- Mawil, 2004 AD/ 1425 AH.
Askari, Ali Baba, “Ārāgūn”, ʾirat al- Maʿārif-i Buzurg-i Islāmī, Vol. 1, Tehran, Center For The Great Islamic Encyclopedia, 2003/ 1382.
Ayati, Muhammad Ibrahim, Andalus, University of Tehran, 1984/ 1363.
al- Bakrī, Abū ʿUbayd, al- Masālik wal mamālik, (Unw.), Dār al- Maghrib al- Islāmiyya, 1992/  1370.
Bargnaysi, Kazem, “Ibn Abī al- ʿAlāʾ”, ʾirat al- Maʿārif-i Buzurg-i Islāmī, Vol. 2, Tehran, Center For The Great Islamic Encyclopedia, 2003/ 1382.
Djūzīf, Nasīm Yūsuf, ʿUdwān al- alībī ʿalā Mir( Hazīmat Lūīs al- tāsaʿ fī al- Manūra wa Fārskūr), Beirut, Dār al- Nahat al- ʿArabiyya, 1981/ 1359.
ʾiza Kilās, “al- Djaysh ʿind al- Mūwaḥḥidūn”, Dirāsāt al- taʾkhiyya, Ladjna kitāba taʾrikh al- ʿArab bi- djamiʿa-yi Dimash, No. 32-31, 1989/ 1367.
Farahmand, Younes, “Tidjārat dar daryā-yi Midītaranih: Barrisi-yi Muʿāhidāt-i tidjāri-yi Abū al- asan wa Abū ʿAnān Marīnī bā dawlat-hā-yi Masīī”, Journal of History & Civilization of Islamic Nation, Vol. 8, No. 15, Tehran, Spring & Summer 2012/ 1391.
Fargues, Philippe, Youssef Coubage, al- masīhiyyūn wa al- yahūd fī al- taʾrikh al- islāmī al- ʿArabī wa al- Turkī (Chrétiens et juifs dans l'islam arabe et turc),trans. Bashīr al- sibāʿī, Cairo, Sīnā li- Nashr, 1994/ 1372.
Hamawī, Yāūt, Muʿdjam al- buldān, Beirut, Dārādir, 1995 AD/ 1415 AH.
Harakat, Ibrahim, “al- Djaysh al- Maghribī fī ʿahd-i banī Marīn”, King Abdul-Aziz Al Saoud Foundation for Islamic Studies and Human Sciences, No. 8, Rabat, 1982/ 1360.
 arīrī, Muammad ʿIsā, Taʾrikh al- Maghrib al- Islāmī wa al- Andalus fī al- ʿar al- Marīnī, Dār al- alam li- Nashr wa al- Tawzīʿ, Kuwait, 1987 AD/ 1408 AH.
Ibid, al- Maghrib ʿIbar al- Taʾrikh, (part II), Dār al- adīth, Dār al- Bayāʾ, 2004/ 1382.
al- ulal al- Mawshiyya fī dhikr al- akhbār al- Marrākushiyya, Revised by ʿAllūsh, Rabā al- Fat, 1936/ 1314.
Ibn Abī Zarʿ, Abū al- asan ʿAlī b. Abdullāh al- Fāsī, al- Anīs al- Murib bi- raw al- irās fī akhbār mulūk al- maghrib wa- taʾrikh madīnat fās, Rabat, Dār al- Manūr li-ibāʿat wa al- Warrāa, 1972/ 1350.
 Ibid, al- Dhakhira al- saniyya fī Taʾrikh al- dawal al- Marīniyya, Rabat, Dār al- Manūr li-ibāʿat wa al- Warrāa, 1972/ 1350.
Ibn Khaldūn, ʿAbd al- Ramān Muammad, al- ʿIbar wa dīwan ʾl- mubtadiʾ wa al- Khabar fī taʾrikh al- ʿArab wa al- ʿAdjam wa al- Barbar wa- man ʿāarāhum min zawī al- sulān al- akbar, Revised by Khalīl Shaāda, Beirut, Dār al- Fikr, (2nd ed.), 1988 AD/ 1408 AH.
Ibid, Muaddama, Beirut, Dār al- Fikr, (2nd ed.), 1988 AD/ 1408 AH.
Ibn al- Khaīb,  Lisān al- Dīn, al- iāa fī akhbār Gharnāa, Revised by Muammad ʿAbdallāh ʿAnān, Cairo, Maktaba al- Khāndjī, 1973 AD/ 1392 AH.
Ibid, Nufāat al- djirāb fī ʿulālat al- ightirāb, Revised by Amad Mukhtār ʿIbādī, Dār al- Kutub al-ʿArabī, (Und.).
Ibn Marzū Tilimsānī, Muammad, al- Musnad al- aī al- asan fī maʾāthir mawlānā Abī al- asan, Revised by María Jesús Viguera & Mamūd Būʿiyād, Algeria, al- Shirkat al- Waaniyya lil- nashr wa tawzīʿ, 1981 AD/ 1401 AH.
Idrīsī, Abū ʿAbdallāh  Muammad b. Muammad ʿAbdallāh,  Nuzhat al- mushʾkhtirā al- āfā, Beirut, ʿĀlam al- kutub, 1989 AD/ 1409 AH.
ʿInān, Muammad ʿAbdallāh, Taʾrikh dawlat islāmī dar Andalus, trans.Abdalmuhammad Ayati, Tehran, keyhanbook, 1992/ 1380.
Julien, Charles-André, Taʾrikh al- Ifrīḳiyyā al- Shumāliyya (Histoire de l'Afrique du Nord: Tunisie, Algérie, Maroc), Revised by Muḥammad Mazālī & al- Bashīr b. Salāma, Vol. 2, al- Dār al- Tūnisiyya lil- nashr, (Und.).
al- ādirī Būtshīsh, Ibrāhīm, “al- Djāliyāt al- Masīiyya bil- Maghrib al- Islāmī khilāl ʿar al- Mūwaḥḥidūn”, al- Idjtihād, No. 28, Beirut, 1995 AD/ 1416 AH.
alashandī, Abū al- ʾAbbās Amad b. ʿAlī  ub al- aʿsha fī ināʿat al- inshāʾ, Revised by Nabīl Khālid al- Khaīb, Dārā al- kutub al- ʿIlmiyya,  Cairo, 1987 AD/ 1407 AH.
Kharrāzī, Badiʿa, Taʾrikh al- Kanīsa al- Narāniyya fi al- Maghrīb ʾl- Aḳṣā, Rabat, 2007 AD/ 1428 AH.
Khūsī al- Yamānī, “al- Kitāb al- Masīiyya fī khidma al- mulūk al- Maghāribiy”, trans. Ahmad Madinh, Daʿwat al- aḳḳ, Vol. 19, No. 5, 1978/ 1356.
Le Tourneau, Roger, Fās fī ʿar-i banī Marīn, trans. Nicola Ziadeh, Beirut, Maktaba Lubnān, 1967/ 1345.
Madjdī Yāsīn Abd al- ʿĀl, Abdullāh Salām, al-ʿAlāāt al- tidjariyya bayn duwal-i banī marīn wa al- Djumhūriyyāt al- Iyāliyya (Djinawa- Bīzā- al- Bunduiyya), PhD Thesis, Egypt, Zagazig University, Kulliyya al- Ādāb, 2005/ 1383.
Maḳḳarī Tilimsānī, Amad, Naf al- īb, Revised by Isān ʿAbbās, Beirut, 1968 AD/ 1388 AH.
Mármol,Carvajal, Ifrīiyyā (Descripcion general de Affrica), trans. Muammad adjdjī & Ākharūn, Rabat, Maktaba al- Maʿārif, 1984/ 1362.
Manūnī, Muammad, Waraāt ʿan aāra al- Marīnīyyin, , Kulliyya al- Ādāb (Rabat), Dār al- Bayā, 2000 AD/ 1420 AH.
Mūnis, usayn, Taʾrikh wa tamaddun-i Maghrib, trans. Hamid Reza Sheykhi, Tehran, Samt, 2011/ 1390.
Nishā, Muṣṭafā, “Djawānib min  al- Dīmu-ghirafiyya (Demographically) ʾl- taʾrikhiyya lil- Yahūd wa al- Naārā”, Kanānīsh, No. 1, Oujda, King Abdul-Aziz Al Saoud Foundation for Islamic Studies and Human Sciences, 1989/ 1367.
Numayrī, Ibn al- adjdj, Fiy al- ʿibāb wa Ifāat idā al- ādāb fī arika al- saʿīda alā usanīna wa al- Zāb, Revised by Muammad b. Sharūn, Beirut, Dār al- Gharb al- Islāmī, 1990/ 1368.
Salāwī, Amad b. Khālid Nairī, al- Istiḳṣā li- akhbār duwal al- Maghrib al- Aḳṣā, Revised by Muammad Hadjdjī, Ibrāhīm Bū ālib & Amad Tawfī, Manshūrāt wizārat al- thaāfat wa al- Itiāl, (Unw.), 2001/ 1379.
Tāzī, ʿAbd al- Hādī, Taʾrikh al- Dīblūmāsī lil- Maghrib, Hayʾat al- ʿāmmat li- maktaba al- Iskandariyya, 1988 AD/ 1408 AH.
ʿUmar Mūsā, ʿIzza al- Dīn, Dawlat Mūwaḥḥidūn dar gharb-i djahan-i Islām, trans. Sadegh Khorshah, Research Institute of Hawzah & University, 2002/ 1381.
ʿUmarī, Shahāb al- Dīn Amad b. Fal Allāh, Masālik al- Abār wa mamālik al- amar, Revised by amzah Amad ʿAbbās, Abu Dhabi, al- Madjmaʿ al- Thaghāfī, 2002/ 1380.
Wazzān, asan b. Muammad, Ifrīiyyā, trans. Muammad adjdjī & Muammad al- Akhar, Beirut, Dār al- Gharb al- Islāmī, 1983/ 1361.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • the Marinids
  • Andalusia Christians
  • Christian mercenaries
  • mercenaries
  • Garcia bin Anton
  • Fez
آیتی، محمدابراهیم، آندلس، دانشگاه تهران، 1363ش.

ابن­ابی­زرع، أبوالحسن علی بن عبدالله الفاسی، الأنیس المطرببروضالقرطاسفیأخبارملوکالمغربو تاریخمدینة فاس، الرباط، دارالمنصور للطباعة و الوراقة، ١٩٧٢م.

همو، الذخیرةالسنیةفیتاریخالدولةالمرینیة، الرباط، دارالمنصور للطباعة و الوراقة، ١٩٧٢م.

ابن­الخطیب، لسان­الدین، الإحاطة فی أخبار غرناطة، تحقیق محمد عبدالله عنان، ط2، القاهرة، مکتبة الخانجی، 1973م.

همو، نفاضة الجراب و علالة الاغتراب، به کوشش احمد مختار عبادی، قاهرة، دارالکتب العربی، بی­تا.

ابن­خلدون، عبد الرحمن بن محمد، تاریخ ابن خلدون العبر دیوان المبتدأ و الخبر فى تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوى الشأن الأکبر، تحقیق خلیل شحادة، بیروت، دارالفکر، ط الثانیة، 1408ﮬ/1988م.

همو، مقدمه، تحقیق خلیل شحادة، بیروت، دارالفکر، ط الثانیة، 1408ﮬ/1988م.

ابن­مرزوق تلمسانی، محمد، المسند الصحیح الحسن فی مآثر و محاسن مولانا ابی الحسن، به کوشش ماریا خیسوس بیغیرا، به کوشش محمود بوعیاد، الجزایر، الشرکه الوطنیة للنشر و التوزیع، 1401ﮬ/1981م.

الادریسی، ابو­عبدالله محمد بن محمد بن عبداللّه، نزهة المشتاق فی اختراق الآفاق، بیروت، عالم الکتب، 1409ﮬ..

 الأعرجی، نضال مؤید،الدولة المرینیة علىعهدالسلطانیوسفبنیعقوبالمرینی، بإشراف الدکتور عبدالواحد ذنون طه، مجلس کلیـة التربیـة – جامعة الموصل، ١٤٢٥ھ/ ٢٠٠٤م.

برگ­نیسی، کاظم، «ابن ابی العلاء»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج2، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1382ش.

البکری، ابو­عبید، المسالک و الممالک، بی­جا، دارالغرب الاسلامی، 1992م.

تازی، عبدالهادی، تاریخ الدیبلوماسی للمغرب، الهیئة العامة لمکتبة الاسکندریة، 1408ﻫ/1988م.

جوزیف، نسیم یوسف، العدوان الصلیبی علی مصر (هزیمه لویس التاسع فی المنصورة و فارسکور)، بیروت، دارالنهضة العربیة، ۱۹۸۱م.

جولیان، شارل اندری، تاریخأفریقیاالشمالیـة، تحقیق، محمد مزالی و البشیر بن سلامة، ج٢، الدار التونسیة للنشر، بی تا.

حرکات، ابراهیم، «الجیش المغربی فی عهد بنی­مرین»، مجلةکلیةالادابو العلوم الانسانیة، العدد8، الرباط، 1982م.

همو، المغرب عبر التاریخ، الجزء الثانی، دارالحدیث، دارالبیضاء، 2004م.

حریری، محمد عیسی، تاریخ المغرب الاسلامی و الاندلس فی العصر المرینی، دارالقلم للنشر و التوزیع، کویت، 1408ﮬ .

حموی، یاقوت، معجم البلدان، بیروت، دارالصادر، 1995م.

خرازی، بدیعه، تاریخ الکنیسة النصرانیة فی المغرب الاقصی، رباط، 1428ﮬ /2007م

خوسی الیمانی، «الکتائب المسیحیة فی خدمة الملوک المغاربة»، ترجمه احمد مدینه،دعوة الحق، سال 19، ش 5، 1978م.

سلاوی، احمد بن خالد ناصری،الإستقصاءلاخبارالدولالمغربالأقصی، به کوشش محمد حجی، ابراهیم بوطالب و احمد توفیق، منشورات وزارة الثقافة و الاتصال، بی جا، 2001م.

عسکری، علی‌بابا، «آراگون»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج1، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1382ش.

عمرموسی، عزالدین، دولت موحدون در غرب جهان اسلام، ترجمه صادق خورشا، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1381ش.

عمرى، شهاب الدین احمد بن فضل اللّه، مسالک الابصار و ممالک الامصار، به کوشش حمزة احمد عباس، ابوظبی، المجمع الثقافی، 2002م.

عنان، محمد عبداللّه، تاریخ دولت اسلامی در اندلس، ترجمه عبدالمحمد آیتی، سازمان انتشارات کیهان، 1371ش.

 فارج، فلیپ و یوسف کرباج، المسیحیون و الیهود فی التاریخ الاسلامی العربی و الترکی، ترجمه بشیر السباعی، القاهرة، سینا لنشر، 1994م.

فایزه کلاس، «الجیش عند الموحدین»، دراسات تاریخیه، لجنة کتابة تاریخ العرب بجامعة دمشق،  العدد 31 و 32، 1989.

فرهمند، یونس، «تجارت در دریای مدیترانه: بررسى معاهدات تجاری ابوالحسن و ابوعنان مرینی با دولت­های مسیحی»، مجلهتاریخوتمدناسلامی، سال 8، ش 15، تهران، بهار و تابستان 1391ش.

القادری بوتشیش، إبراهیم، «الجالیات المسیحیة بالمغرب الإسلامی خلال عصر الموحدین»، الاجتهاد، العدد 28، بیروت، 1416ﮬ .

القلقشندی، ابوالعباس احمد بن علی، صبح الأعشى فی صناعة الإنشاء، شرح و تعلیق نبیل خالد الخطیب، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1407ﮬ/1987م.

لوتورنو، روجیه، فاس فی عصر بنی­مرین، ترجمه نقولازیادة، بیروت، مکتبة لبنان، 1967م.

مارمول، کرفجال (کربخال)، إفریقیا، ترجمة عن الفرنسیة محمد حجی و آخرون، الرباط، مکتبة المعارف، 1984م.

مجدی یسن عبد العال، عبداللّه سلام، العلاقات التجاریة بین دولة بنی مرین و الجمهوریات الإیطالیة (جنوة- بیزا - البندقیة)، رسالة لنیل درجة الدکتوراه، مصر، جامعة الزقازیق، کلیة الآداب، 2005م.

مجهول المولف، (تألیف 783ﻫ)، الحلل الموشیّة فی ذکر الخبار المراکشیّة، تحقیق، علوش، رباط الفتح، 1936م.

مقری‌ تلمسانی‌، احمد، نفح‌ الطیب‌، به‌ کوشش‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌، 1388ﮬ ‌/1968م.

منونی، محمد، ورقات عن حضارة المرینیین، کلیة الآداب بالرباط، دارالبیضاء، 1420ﮬ /2000م.

مونس، حسین، تاریخ تمدن مغرب، ترجمه حمیدرضا شیخی، تهران، سمت، 1390ش.

نشاط، مصطفی، «جوانب من الدیمغرافیة التاریخیة للیهود و النصاری»، کنانیش، العدد1، وجده، منشورات کلیة الآداب و العلوم الانسانیه، 1989م.

نمیری، ابن الحاج، فیض العباب و افاضة قداح الآداب فی الحرکة السعیدة الى قسنطینة و الزاب، تحقیق محمد بن شقرون، بیروت، دار الغرب الاسلامی، 1990م.

وزّان، حسن بن محمد، إفریقیا، ترجمه عن الفرنسیة محمد حجی و محمد الاخضر، بیروت، دارالغرب الاسلامی، 1983م.