نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه تهران، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامى، تهران، ایران

2 دانشیار دانشگاه تهران، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامى، تهران، ایران

3 دانش‌آموخته کارشناسى ارشد، دانشگاه تهران، رشته تاریخ و تمدن ملل اسلامى، تهران، ایران

چکیده

با گسترش جنبش موسوم به جنبش وهّابی در جزیرةالعرب، سایر مسلمانان جهان اسلام به این جنبش واکنش نشان دادند و آراء محمد بن عبد الوهاب در بین مسلمانان، مخالفان و موافقانی جدی یافت. به‌نظر می­رسد خبر پیدایش این جنبش در همان سال‌های آغازینِ شکل‌گیری، به گوش مسلمانان شبه‌قاره هند هم رسیده بود. با ورود اندیشه‌های محمد بن عبد الوهاب به شبه قاره، برخی از مسلمانان هندی «وهابی» خوانده شدند؛ ولی معنای این اصطلاح، در ابتدا روشن نبود؛ گفته‌اند صفت «وهابی» اتهامی بود که دولت بریتانیا برای مقابله با مخالفان برضد آنها رواج داد. چنان‌که جنبش جهادی سید احمد بَریلَوی، در نیمه اول قرن سیزدهم در بین انگلیسی‌ها، به‌عنوان حرکتی شناخته شد که درصدد ترویج آراء وهابیان در هند بوده است؛ اما این نظر مقبول مسلمانان نبود. از این رو، چگونگی ورود عقاید جنبش وهابی و آشنایی برخی مسلمانان شبه‌قاره هند با آن، چندان روشن نیست. این مقاله در پی آن است تا با بررسی جنبش سید احمدی بریلوی و نقد دیدگاه­های مرتبط با آن و هم‌چنین بررسی برخی رویدادهای مهمِ هم‌زمان، با رویکردی تاریخی، به این سؤال پاسخ دهد که نخستین آگاهی‌ها و آشنایی مسلمانان شبه قاره هند با جنبش وهابیت، چگونه و از چه طریق بوده است؟    

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Muslims of the Indian Subcontinent and Wahabism; Their Early Contacts

نویسندگان [English]

  • Mohsen Massumi 1
  • Mohammad Ali Kazembeyki 2
  • Farhad Hajari 3
1 Assistant Professor of History and Civilization of Islamic Nations, University of Tehran, Iran
2 Associate Professor of History & Civilization of Islamic Nations, University of Tehran, Tehran, Iran
3 MA Student of History and Civilization of Islamic Nations, University of Tehran, Iran
چکیده [English]

Following to the spreading of the Wahhabism from the Arabian Peninsula to other Muslim lands, the ideas of Muhammad ibn Abd al-Wahhab's found both serious advocates as well as oppositions. With the impression of Wahhabi's ideas on some of the Muslims in Indian subcontinent, they were called Wahhabis. The meaning of Wahabists, at first, was ambiguous and British government used ''Wahhabi'' as an accusation to deal with the opposition. Syed Ahmad Shaheed Barelvi (1786–1831), a revolutionary Muslim activist in India, was known for his interest in promoting Wahhabism in India; however, this idea has never been accepted by Muslims. If so, the question is that how Indian Muslims get to know Wahhabi movement. The present paper tries to find an answer by a historical approach.
 
Keywords: Wahhabism in India, Syed Ahmad Shaheed Barelvi, Indian subcontinent, Fara'eidyya.
 
 
 
 
 
 
Refrences
ʿAbd al- Raman b. ʿAbd al- Laīf, Mashahīr ʿulamāʾ Nadjd wa ghayr-i -him, Dār al-Yamāma lil-Bath wa-al-Tardjama wa-al- nashr, Riyadh, 1974 AD/ 1394 AH.
Abū al- Mukarram b. ʿAbd al- Djalīl, Daʿwat al- imām Muammad b. ʿAbd al- Wahhāb bayn muʾayyad- iy- hā wa muʿāri-iy- hā fī shiba al- āra al- Hindiyya, Dār al_ Islām lil- Nashr wa al_ Tawzīʿ, Saudi Arabia, 2000 AD/ 1421 AH.
Akbar Ābādī, Sayyid Muammad ʿAlī, Makhzan-i Amadī, Agra, 1881 AD/ 1299 AH.(Lithography).
Allen , Charles, The Hidden Roots of Wahhabism in British India, World Policy Journal, 22: 2, 2005.
al- Alālūsī,Mamūd Shukrī, Taʾkh-i Nadjd, Revised by Muammad Bihdjat al_ Athrī, Cairo, 1925 AD/ 1343 AH.
Behbahani, Aqa Ahmad, Mirʾāt al- awāl-i djahān namā, Ansariyan Publications, Qom, 1994/ 1373.
Burckhardt, John Lewis, The Bedouins and Wahabys, Vol.2, London, 1831.
Dihlawī, ʿAbd al- aḳḳ, Ashaʿat al- lamaʿāt fī shar-i mishkāt, Mumbai, 1860 AD/ 1277 AH.( Lithography).
Dihlawī, Ismāʿīl, Risāla al- Tawīd, trans. Abū al- asan ʿAlī al- asanī al- Nadwī, Lucknow, 1974 AD/ 1394 AH.
Dihlawī, Muammad Ismāʿīl, irā-i Mustaīm (Manuscript).
EI1,Vol.8, S.V.,“Wahhabiya”, by D. S. Margolouth, Leiden, Brill, 1987.
EI2, Vol.2, S.V., “Fara'eidyya”, by A. Bausani, Leiden, Brill, 1991.
EI2, Vol.4, S.V., “Karamat Ali”, by A. Yusf Ali), Leiden, Brill, 1997.
EI2, Vol.4, S.V., “Islah”, by Aziz Ahmad, Leiden, Brill, 1997.
EI2, Vol.10, S.V., “Titu Mir”, by Muhammad Yusuf Siddiq, Leiden, Brill, 2000.
EI2, Vol.11, S.V., “Wahhabiya”, by Esther Peskes  W. Ende, Leiden, Brill, 2002.
Grewal. J.S, The New Cambridge History of India, The Sikhs of the Punjab, Cambridge University Press, 2008.
Grewal, J.S & Habib, Irfan, Sikh History from Persian Sources, New Delhi, 2001.
Ḥasanī, ʿAbd al- Hayy, Nuzhat al- khawair wa bahdjat al- masāmiʿ wa al- nawāir, Encyclopedia Of Ottoman Empire, Hyderabad, 1979 AD/ 1399 AH.
Hunter, W.W, The Indian Musalmans, London, 1871.
Ibn ʿAbd al- Wahhāb, Khuab al- imām Muammad b. ʿAbd al- Wahhāb wa baʿḍʾafāda, Maṭbaʿa Umm al- Ḳurā, Mecca, 1999 AD/ 1419 AH.
Ibn Bishr,ʿUnwān al- madjd fī taʾkh al- Nadjd, King Abdulaziz Foundation for Research and Archives, Riyadh, 1982 AD/ 1402 AH.
Ibn Ghannām, Taʾkh-i Nadjd, Revised by Nāir al_ Dīn Asad, Dār al_ Shurū, 1994 AD/ 1415 AH.
Jain, M.S, Muslim Political Identity, New Delhi, 2005.
Khalīl al- Raman, ʿAbd al- Wahhāb, al_ Daʿwat al- salafiyya fī shiba al- āra al- Hindiyya wa athar-i- hā fī Muāwamatī ʾl- inirāfāt al- dīniyya, Umm Al-Qura University, 1985- 1986 AD/ 1406- 1407 AH.
Lees, W. Nassau, Indian Musalmans; being Three Letters Reprinted from The TIMS…, London, 1871.
Mirza Abu Taleb Khan, Masīr-i ālibī, Revised by Hoseyn Khadiv -Jam, Tehran, 1984/ 1363.
Moon, Penderel, The British Conquest and Dominion of India, London, 1989.
Moujani, Ali, Taārīr Nadjd yā guzārish- hā- yi dawlat- mardān-i ʿUthmānī muārin-i uhūr-i Muammad b. ʿAbd al- Wahhāb wa istirār-i dawlat-i Nukhust-i Āl-i Suʿūd dar Nadjd wa idjāz, Historylib, Qom, 2011/ 1390.
ʾallafāt ʾl- shaykh al- imām Muammad b. ʿAbd al- Wahhāb, al- Markaz al- Islāmī lil- abāʿa wa al- Nashr, Riyadh, (Und.).
Muli al- Dīn, Muammad, al- araka al- salafiyya fī ʾl- Banghāl, Imam Muhammad b. Saud Islamic University, Riyadh, 1991 AD/ 1412 AH.
 
al- Nadwī, Masʿūd, Muammad b. ʿAbd al- Wahhāb muli-i malūm wa Muftarīʿalayh, trans. ʿAbd al- ʿAlīm ʿAbd al- ʿAīm al- Bastawī,  Imam Muhammad ibn Saud Islamic University, 1984 AD/ 1404 AH.
Peter, Hardy, Musalmānān-i Hind-i Birytāniyyā(The muslims of British India), trans. Hasan Lahuti, Bunyād-i Pazhīhish-hā-yi Islāmī, Mashhad, 1990/ 1369.
Ibid, The Muslims of British India, Cambridge,1972
Rashīd al- asanī al- Nadwī, Muammad Wai, al- Imām Muammad b. ʿIrfān al- Shahīd, Mumbai, 2005 AD/ 1426 AH.
Sahsawānī Hindī, Muammad Bashīr, iyānat al- insān ʿan waswasa al- shaykh-i dulān, Mabaʿa al- Manār, Egypt, 1932 AD/ 1351 AH.
Ibid, ayānat al- insān ʿan waswasa al- shaykh-i dulān, Mabaʿa al- Farūiyya, Delhi, (Und.).( Lithography).
Traboulsi, Samer, An Early Refutation of Muammad ibn ʿAbd al-Wahhāb's Reformist Views, Die Welt des Islams, New Series,V. 42, 2002.
Ziriklī, Khayr al- Dīn, al- Aʿlām, Dār al- ʿUlūm lil- Mayādīn, Beirut, 2005 AD/ 1425 AH.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Wahhabism in India
  • Syed Ahmad Shaheed Barelvi
  • Indian subcontinent
  • Fara'eidyya
کتابشناسی    

آلوسی، محمود شکری، تاریخ نجد، تحقیق محمد بهجة الاثری، قاهرة، 1343ﻫ/1925م.

ابن غنام، تاریخ نجد، تحقیق ناصر الدین اسد، دارالشروق، 1415ﻫ /1994م.

ابن بشر، عنوان المجد فی تاریخ النجد، ریاض، مطبوعات دار الملک عبد العزیز، 1402ﻫ /1982م.

ابوالمکرم بن عبدالجلیل، دعوة الامام محمد بن عبد الوهاب بین مویدیها و معارضیها فی شبه القارة الهندیة، المملکة العربیة السعودیة، دارالسلام لنشر و التوزیع، 1421ﻫ.

اکبرآبادی، سید محمد علی، مخزن احمدی، آگره، 1299ﻫ (چاپ سنگی).

بهبهانی، آقا احمد، مرآت الاحوال جهان­ نما، قم، انتشارات انصاریان، 1373ش.

حسنی، عبدالحی، نزهة الخواطر و بهجة المسامع و النواظر، دائرة المعارف العثمانیة، حیدرآباد، 1399ﻫ /1979م.

خطب الامام محمد بن عبد الوهاب و بعض احفاده، مکه، مطبعة ام القری، 1419ﻫ / 1999م.

خلیل الرحمن، عبد الوهاب، الدعوة السلفیة فی شبه القارة الهندیة و اثرها فی مقاومتی الانحرافات الدینیة، جامعة ام القری، 7-1406ﻫ.

دهلوی، محمد اسماعیل، صراط مستقیم (نسخه خطی).

دهلوی، اسماعیل، رسالة التوحید، ترجمه ابوالحسن علی الحسنی الندوی، لکهنو، 1394­ﻫ /1974م.

دهلوی، عبدالحق، اشعة اللمعات فی شرح مشکاة، بمبئی، 1277ﻫ (چاپ سنگی).

رشید الحسنی الندوی، محمد واضح، الامام محمد بن عرفان الشهید، لکهنو، 1426­ﻫ /2005م.

زرکلی، خیرالدین، الاعلام، دارالعلوم للمیادین، بیروت، 2005م.

سهسوانی هندی، محمد بشیر، صیانة الانسان عن وسوسة الشیخ دحلان، مصر، مطبعة المنار، 1351ﻫ.

همو، صیانة الانسان عن وسوسة الشیخ دحلان، دهلی، مطبعة الفاروقیة،  بی­تا (چاپ سنگی).

عبدالرحمن بن عبد اللطیف، مشاهیر علماء نجد و غیرهم، ریاض، دارالیمامه للبحث و الترجمة و النشر، 1394ﻫ.

مصلح الدین، محمد، الحرکة السلفیة فی البنغال، ریاض، جامعة الامام محمد بن سعود، 1412ﻫ.

میرزا ابو طالب خان، مسیر طالبی، به کوشش حسین خدیو جم، تهران، 1363ش.

موجانی، علی، تقاریر نجد یا  گزارش­های دولتمردان عثمانی مقارن ظهور محمد بن عبد الوهاب و استقرار دولت نخست آل سعود در نجد و حجاز، قم، کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران، 1390ش.

مولفات الشیخ الامام محمد بن عبد الوهاب، ریاض، المرکز الاسلامی للطباعة و النشر، بی­تا.

الندوی، مسعود، محمد بن عبد الوهاب مصلح مظلوم و مفتری علیه، ترجمة عبدالعلیم عبدالعظیم البُستوی، جامعة الامام محمد بن سعود الاسلامیة، 1404ﻫ /1984م.

هاردی. پی، مسلمانان هند بریتانیا، ترجمه حسن لاهوتی، مشهد، بنیاد پژوهش­های اسلامی، 1369ش.

 

Allen, Charles, The Hidden Roots of Wahhabism in British India, World Policy Journal, 22: 2, 2005.

Burckhardt, John Lewis, The Bedouins and Wahabys, Vol.2, London, 1831.

EI1, Vol.8, S.V., “Wahhabiya”, by D.S. Margolouth, Leiden, Brill, 1987.

EI2, Vol.2, S.V., “Fara’eidyya”, by A. Bausani, Leiden, Brill, 1991.

EI2, Vol.4, S.V., “Karamat Ali”, by A. Yusf Ali, Leiden, Brill, 1997.

EI2, Vol.4, S.V., “Islah”,by Aziz Ahmad, Leiden, Brill, 1997.

EI2, Vol.10, S.V., “Titu Mir”, by Muhammad Yusuf Siddiq, Leiden, Brill, 2000.

EI2, Vol.11, S.V., “Wahhabiya”, by Esther Peskes-W. Ende, Leiden, Brill, 2002.

Grewal, J.S, The New Cambridge History of India, The Sikhs of the Punjab, Cambridge University Press, 2008.

Grewal, J.S & Habib, Irfan, Sikh History from Persian Sources, New Delhi, 2001.

Hunter, W.W, The Indian Musalmans, London, 1871.

Hardy, P., The Muslims of British India, Cambridge, 1972.

Jain, M.S., Muslim Political Identity, New Delhi, 2005.

Lees, W.Nassau, Indian Musalmans; being Three Letters Reprinted from The TIMS…, London, 1871.

Moon, Penderel, The British Conquest and Dominion of India, London, 1989.

Traboulsi, Samer, An Early Refutation of Muammad ibn ʿAbd al-Wahhāb's Reformist Views, Die Welt des Islams, New Series,V. 42, 2002.