علوم عقلی در عصر سلجوقی: بررسی و تحلیل جامعه آماری دانشمندان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پ‍ژوهشکده تاریخ، پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى، تهران، ایران

2 کارشناس ارشد گروه تاریخ، دانشگاه الزهراء، تهران، ایران

چکیده

بررسی و تحلیل جامعه آماری دانشمندان علوم عقلی عصر سلجوقی مسأله مقاله‌ حاضر است و نویسنده در پی پاسخ بدین پرسش‌ها است که روند آماری جامعه علما در دوره سلجوقی چگونه بوده و این روند چه معانی و دلالت­هایی دارد؟ برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها، عصر سلجوقی به سه دوره تقسیم، و جامعه آماری دانشمندان هر دوره با توجه به زیست علمی آنها، نخست بر اساس شمار، سپس به­صورت درصد در جداول و نمودارهایی ترسیم گردیده است. با تحلیل داده­های این جداول و نمودارها، معلوم می­شود درصد دانشمندان علوم عقلی عصر سلجوقی با گذر از دوره اول (431-485ﻫ) به دوره­های دوم (485-552ﻫ) و سوم (552-584ﻫ) نه تنها کاهش نداشته بلکه نمودار درصدیِ آن در دوره دوم بر‌رغم تضعیف مرکزگرایی، و در دوره سوم، با وجود پراکندگی و ناپایداری سیاسی، افزایش چشمگیری را نشان می‌دهد و درواقع درصد جامعه آماری دانشمندان علوم عقلی روندی افزایشی داشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Rational Sciences in Seljuk’s Era: A Statistical Analysis and Study on the Community of Scholars

نویسندگان [English]

  • Nayereh Dalir 1
  • Atefeh Kazemi Mojarad 2
1 Assistant Professor of History of Research Center of Institute Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran
2 M.A History of Iran, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده [English]

 
This article studies the community of scholars in the field of rational sciences throughout the Seljuk’s era. The authors seek to answer questions regarding with the statistical development of the society of scholars in the Seljuk’s era, and the meaning and reasoning behind such historical trend. In order to respond those questions, the Seljuk’s era has been divided into three periods. The statistical society of each period taking into consideration and has been exhibited in different tables and charts. Analyzing the data of those tables and charts, it is concluded that the percentage of the scholars of rational sciences in the Seljuk’s era not only had not been diminished, but also considerably increased throughout the second period despite the weaknesses of the central Government and also in the third period, despite having a destabilized and scattered governing system. Indeed, the overall numerical analysis shows an increasing historical development of the scholars and academics of rational sciences in Seljuk’s era.
References
Abū Zahra, Muḥammad, al- Shāfiʿī ayāta wa ʿAra, Intishārāt- i Dār al- Fikr al- ʿArabī, 1948/ 1327.
Bundārī Iṣfahānī, Fatḥ b. ʿAlī, Taʾkh- i Silsila- yi Saldjūī, Trans. Mohammad Hossien Jalili, Nashr- i Bunyad- i Farhang- i Iran, 1356.
Bayhaḳī, ʿAlī b. Zayd, Taʾkh- i al- ukamāʾ al- Islām, Maṭbaʿa al-Taraḳḳī, ( Und.).
Idem, Li- Bāb al- Ansāb, Revised by Mahdi Rejaei, Qom, The Ayatollah Marashi Najafi Library, ( Und.).
Corbin, Henry, Taʾkh- i Falsafa- yi Islāmī(Histoire de La Philosophie IsLamique), Vol. 1, Trans. Assadollah Mobashery, Tehran, AmīrKabīr, 1361/ 1982.
Dhahabī, Shams al- Dīn Muḥammad b. Aḥmad, Taʾrikh al- Islām wa wafayāt (abaāt) al- mashāhīr wal- aʿlām, Vol. 52, Revised by ʿUmar ʿAbd al- Salām Tadmūrī, Beirut, Dār al- Kitāb al- ʿArabī, 1413 AH/ 1413 AD.
Djurdjānī, Abūrūḥ, Nūr al- ʿUyūn, Library, Museum and Document Center of Iran  Parliament (Manuscript), 1269 AH/ 1852 AD.
Fārābī, Muḥammad b. Muḥammad, Iḥṣāʾ al-ʿUlūm, Revised by Alī Bū-Mulḥim, Beirut, Dar wa Maktaba al-Hilāl, 1375/ 1996.
Fārsī, ʿAbd al- Ghāfir, al- Muntakhab Min Kitāb al- Siyā li- Taʾkh al- Nayshābūr¸ Summarization: Abū Isḥāḳ Sarīfīnī, ( Und.).
Idem, al- Muntakhab Min Kitāb al- Siyā li- Taʾkh al- Nayshābūr, Revised by Mohammad Kazem Mahmodi, Tehran, Markaz Pazhūhish- i Mīrāth- i Maktūb, 1384/ 2005.
Fazaee, Yusuf, Taḥḳī dar Taʾkh wa ʿAāyid- i Madhāhib- i Ahl- i Sunnat, Tehran, Nashr- i Āshiyyāna- yi Kitāb, 1360/ 1981.
Ghazālī, Abū Ḥāmid Muḥammad, IʾʿUlūm al- Dīn, Tehran, ʿIlmī wa Farhangī, 1386/ 2007.
Ghaylānī, ʿUmar b. ʿAlī, udūth al- ʿĀlam, Tehran, University of Tehran(IISTMU), 1377/ 1988.
Ibn Abī Uṣaybiʾa, ʿUyūn al- Anbaʾabaāt al- Aibbāʾ, Vol. 1 & 2, Cairo, August Müller, 1995 AD/ 1299 AH.
Ibn Athīr, ʿIzza al- dīn Abū al- Ḥasan, al-Kāmil fī al- Tāʾrikh, Beirut, Dār Ṣadir, 1965 AD/1385 AH.
Ibn Da(u)baythī, Muḥammad b. Saʿīd, Dhayl- i Taʾkh- i Madīnat al- Salām, Vol. 5, Revised by Bashār ʿAdad Maʿrūf, Beirut, Dār al- ʿArab al- Islāmī, ( Und.).
Ibn Khaldūn, ʿAbd al- Raḥmān Muḥammad, Muaddama- yi Ibn Khaldūn, trans. Mohammad Parvin Gonabadi, Tehran, Nashr- i ʿilmī wa Farhangī, 1996/ 1375.
Ibid, ʾkh-i Ibn Khaldūn, Trans. Abdolhamid Ayati, Mūʾassisa Muṭāliʿāt- wa Taḥḳīḳāt-i Farhangī, 1984/ 1363.
Ḥādjī Khalīfa, Kashf al- unūn ʿAn Asāmī ʾl- Kutub waʾl- Funūn, Vol. 1 & 2, Beirut, Dār al- Aḥyāʾ al- Turāth al- ʿArabī, ( Und.).
Ḥāsib, Abū Djaʾfar Muḥammad b. Ayyūb, Miftā al- Muʿāmilāt, Tehran, Cultural foundation of Iran, 1349/ 1970.
Ḥusaynī, Ṣadr al- Dīn, Zubdat al- Tawārīkh, Trans. Ramezan- Ali Roh Allahi, Revised by Muammad Nūr al- Dīn, ( Und.).
Ibn Khallikān, Wafayāt al- Aʿyān, Vol. 3, Trans. Aḥmad b. Muḥammad Sandjarī, Revised by Fatemeh Modarresi, Urmia, University of Urmia, 1380/ 2001.
Ibn Ḳifṭī, Abū al- Ḥasan ʿAlī b. Yūsuf, Taʾkh- i al- ukamāʾ, Tehran, University of Tehran, 1371/ 1992.
Ibn Nadjdjār, Lil- ḥāfiẓ Muḥibb al- Dīn, Dhayl- i Taʾkh- i Baghdād, Vol. 5, ( Und.), ( Und.), ( Und.).
Ibn Sīnā, Mani al- Mashriiyyīn, Qom, The Ayatollah Marashi Najafi Library, 1364/ 1985.
Kassai, Noorollah, Madāris- i Niāmiyya wa Taʾthīrāt- i ʾIlmī wa Idjtimāʿī- yi Ān, Tehran, University of Tehran, 1358/ 1979.
Khwārazmī, Muḥammad b. Aḥmad, Mafātī al- ʿUlūm, Revised by ʿAbd al- Amīr Aʿsam, Beirut, Dār al- Manāhil, 1425 AH/ 2005 AD.
Lambton, Ann¸Tadāwum wa Taawwūl dar Taʾkh- i Miyyana- yi Iran (11th to 14th century,history social and ,economic ,administrative of aspects :Persia medieval in change and Continuity), Trans. Yaghoub Azhand, Tehran, Nashr- i Niy, 1372/ 1993.
Mūsawī Khwānsārī, Muḥammad Baḳir, Rawat al- Djannāt fī Awal al- ʿUlamā  wa al- Sādāt, Vol. 6, Qom, Esmailiyan, (Und.).
Nasr, Hossein, ʿIlm wa Tamaddun dar Islām, Trans. Ahmad Aram, Tehran, Nashr- i ʿIlmī wa Farhangī, 1386/ 2007.
Idem, Djāwidān Khirad, Vol. 1, Tehran, Surūsh, 1382/ 2003.
Niẓām al- Mulk, Tūsī, Siyar al- Mulūk  yā (or) Siyāsat- Nāma, Revised by Hubert Darke, Tehran, ʿIlmī wa Farhangī, 1383/ 2004.
Niẓāmī ʿArūḍī, Çahār Maāla, Tehran, Ishrāḳ, 1364/ 1985.
Omīd, Ṣafī, Siyāsat/ Dānish Dar Djahān- i Islām: Hamsūyī Maʿrifat wa Ideology Dar Dawra- yi Saldjūḳī, Trans. Mudjtabā Fāḍilī, Institute for Social and Cultural Studies, 1389/ 2010.
Rāwandī, Muḥammad b. ʿAlī b. Sulaymān, at al- udūr wa- Āyat al- Surūr, Revised by Mohammad Eghbal, Tehran, Amīrkabīr, 1364/ 1985.
Rāzī, Fakhr al- Dīn, Djāmiʿ al- ʿUlūm, Tehran, Dr. Afshar's Endowment Foundation, 1382/ 2003.
Ronan, Colin A., Taʾkh- i ʿIlm- i Cambridge(The Cambridge illustrated history of the world's science), Trans. Hasan Afshar, Tehran, Nashr- i Markaz, 1371/ 1992.
Safa, Zabihollah, Taʾkh- i ʿUlūm- i ʿAlī dar Tamaddun- i Islāmī, Vol. 1, Tehran, University of Tehran, 1331/ 1952.
Ṣafadī, Khalīl b, Aybak, al- Wāfī bil- Wafayāt, Vol. 29, Hellmut Ritter, Beirut, Franz Steiner, 1401 AH/ 1980 AD.
Samʿānī, Abū Saʿd ʿAbd al- Karīm b. Muḥammad, al- Tabīr fī ʾl- Muʿdjam, Mawḳiʿ al- Warrāḳ, (Und.).
Sarton, George, Muaddama-ay bar Taʾkh- i ʿIlm(Introduction to the History of Science), Trans. Golamhossein Sadri Afshar, Tehran, Agricultural Research Center, ( Und.).
Shahmardān Ibn Abī al- Khayr, Rawat al- Munadjdjimīn, Revised by Jalil Akhavan Zanjani, The Institute of Islamic Encyclopedia (Manuscript), 1368/ 1989.
Idem, Nuzhat- Nāma- yi ʿAlāʾī, Tehran, institute for humanities cultural studies, 1362/ 1983
Sharḳāwī, ʿAbd al- Raḥman, ʾAʾimma Fih al- Tisʿa, Beirut, Intishārat- i Dār Iḳrāʾ, (Und.).
Shahrzūrī, Muḥammad b. Maḥmūd, Nuzhat al- Arwā wa Rawat al- Afrā: Kanz al- ikma, Trans. Ziaeddin Dorri, Tehran, (RICM), 1390/ 2011.
Subkī, ʿAbd al- Wahhab b. ʿAlī, Tabaāt al- shāfiʿiyya, Vol. 2, Revised by Muṣṭafa ʿAbs al- Ḳādir, Beirut, Dār iḥyāʾ al- kutub al- ʿArabiyya, 1999/ 1377.
Yāḳūt Himawī, Muʿdjam al- buldān, Vol. 2, Trans. Ali-Naghi Monzavi, Tehran,  Sāzmān- i Mīrāth Farhangī- yi Kishwar, 1383/ 2004.
Papers
Akrami, Ayyub, "Barrisī- yi Taṭbīḳī- yi Ṭabaḳa- Bandī- Hā- yi ʿUlūm Dar Tamaddun- i Islāmī", Maʿrifat, No. 151,  Tīr 1389/ June 2010.
Compagnoni, Albert Napoleon, "Ḥakīm Abū Ḥātam Muẓaffar Isfizārī", Department of Literature and Humanities, Vol. 5, No. 1 & 2, Mihr wa Diy 1336/ September & December 1957.
Fani, Kamran, "Fihrist- i Āthār- i Çāpī- yi Imām Fakhr- i Rāzī", Madjala- yi Maʿārif, No. 7, 1365/ 1986.
Jafari mazhab, Mohsen, "Bayān al- Nudjūm Abul- Faḍl Hubaysh b. Ibrāhīm Tiflīsī", Āyīna Mīrāth, No. 2 & 3, 1385/ 2006.
Naser, Sedghi, "Djaryān- Hā- yi Tafakkur wa Andīsha- yi ʿIrfānī dar Iran- i ʿAṣr- i Saldjūḳī", Cultural History Studies, 1390/ 2011.
Idem, "Taʾamulī dar Waḍʿiyyat Pazhuhish- hā- yi Saldjūḳī dar Iran", Madjala- yi Kitāb Māh Taʾkh wa Djughrāfiyyā, No.169, Khurdād 1391/ May 2012.
Ojabi, Ali, "Ẓuhayr al- Dīn Biyhaḳī Mūʾallif Tatimmat Ṣiwān al- Ḥikma", Kitāb Mah Falsafa, No. 15, Ādhar/ 1385/ November 2006.
Tajbakhsh, Hasan, "Sayyid Ismāʿīl- i Djurdjānī Bunyāngudhār- i Pizishkī- yi Parsī", Āyina Mīrāth, No. 47, Fall & Winter 90- 89/ 2010- 2011.
Yousefi, Safari, "ʿIlal- i Rukūd- i ʿUlūm- i ʿAḳlī dar ʿAṣr- i Saldjūḳiyyān", The Quarterly Jurisprudence & History of Civilization, No. 20, 1388/ 2009.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Scholars of rational sciences
  • Seljuk’s era
  • statistical development
کتابشناسى

ابن ابی‌اصیبعة، عیون الانباء فی طبقات الاطباء، ج1، 2، قاهرة، اوجست ملر، 1299ھ/1995م.

ابن اثیر، عزالدین أبوالحسن على، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، 1385ھ/1965م.

ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، تاریخ ابن‌خلدون، ج4، ترجمه عبدالحمید آیتی، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363ش.

ابن خلکان، وفیات ‌الاعیان: منظر الانسان، 3ج، ترجمه احمدبن‌محمد سنجری، تصحیح فاطمه مدرسی، ارومیه، دانشگاه ارومیه، 1380ش.

ابن‌ دبیثی، محمدبن‌سعید، ذیل تاریخ مدینة السلام، به‌کوشش بشار عواد معروف، بیروت، دارالعرب ‌الاسلامی، بی‌تا.

ابن نجار، للحافظ محب‌الدین، ذیل تاریخ بغداد، بی‌ تا.

ابن‌سینا،  منطق‌المشرقیین، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، 1364ش.

ابن‌قفطی، ابوالحسن‌علی‌بن‌یوسف، تاریخ الحکماء، تهران، دانشگاه تهران، 1371ش.

ابوزهرة، محمد، الشافعی حیاته و عصره، بیروت، دارالفکر العربی، 1948م.

اکرمی، ایوب، «بررسی تطبیقی طبقه‌بندی‎های علوم در تمدن اسلامی»، معرفت، ش151، تیر 1389.

اوجبی، علی، «ظهیرالدین بیهقی مولف تتمه صوان الحکمه»، کتاب ماه فلسفه، ش15، آذر 1387.

بنداری اصفهانی، فتح‌بن‌علی، تاریخ سلسله سلجوقی، ترجمه محمدحسین جلیلی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 2536.

بیهقی، علی بن زید، تاریخ حکماء الاسلام، دمشق، الترقی، بی ‌تا.

همو، لباب الانساب، تحقیق مهدی رجایی، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی، بی‌ تا.

تاجبخش، حسن، «سید اسماعیل جرجانی بنیانگذار پزشکی پارسی»، آیینه میراث، ش47، پاییز و زمستان 89-90.

جرجانی، ابوروح، نورالعیون، نسخه خطی، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1269ھ.

جعفری مذهب، محسن، «بیان النجوم ابوالفضل حبیش بن ابراهیم تفلیسی». آیینه میراث، ش2 و 3، 1385 .

حاجی خلیفه، کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون، بیروت، داراحیاء التراث العربی، بی ‌تا.

حسینی، صدرالدین، زبدة التواریخ، ترجمه رمضان‌علی روح‌اللهی، تحقیق محمد نورالدین، بی ‌تا.

حموی، یاقوت‌بن‌عبدالله، معجم البلدان، ج2، ترجمه علی نقی منزوی، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، 1383ش.

خوارزمی، محمدبن‌احمد، مفاتیح العلوم، تحقیق عبدالامیر اعسم، بیروت، دارالمناهل، 2005م.

ذهبی، شمس‌الدین‌محمدبن‌احمد، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، تحقیق عمر عبد السلام تدمرى، بیروت، دارالکتاب العربى، 1413ھ/1993م.

رازی، فخرالدین، جامع العلوم، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، 1382ش.

راوندی، محمدبن‌علی‌بن‌سلیمان، راحةالصدور و آیة‌السرور، تصحیح محمد اقبال، تهران، امیرکبیر، 1364ش.

رنان، کالین، تاریخ علم کمبریج، ترجمه حسن افشار، تهران، مرکز، 1371ش.

سارتن، جورج، مقدمه بر تاریخ علم، ترجمه غلامحسین افشاری، تهران، دفتر ترویج علوم وزارت علوم و آموزش عالی، بی تا.

سبکی، عبدالوهاب‌بن‌علی، طبقات الشافعیة، ج2، به‌کوشش مصطفی عبدالقادر، بیروت، دارالکتب العربیة، 1999م.

سجادى، محمدصادق، طبقه‌بندى علوم در تمدن اسلامى، تهران، 1360ش.

سمعانی، ابوسعد عبدالکریم بن محمد، التحبیر فی المعجم، موقع الوراق، بی ‌تا.

شرقاوی، عبدالرحمن، ائمة فقه التسعة، بیروت، دارإقراء، بی ‌تا.

شهرزوری، محمدبن‌محمود، نزهةالارواح و روضةالافراح: کنزالحکمة، ترجمه ضیاءالدین دری، تهران، موسسه مطالعات پزشکی، طب اسلامی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی تهران، 1390ش.

صدقی، ناصر، «تأملی در وضع پژوهش‌های سلجوقی در ایران»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، ش169، خرداد 1391.

صفا، ذبیح الله، تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی، ج1، تهران، دانشگاه تهران، 1331ش.

صفدی، خلیل‌بن‌ایبک، الوافی بالوفیات، هلموت ریتر، بیروت، فرانز شتاینر، 1401ھ.

صفی، امید، سیاست/ دانش درجهان اسلام: همسویی معرفت و ایدئولوژی در دوره سلجوقی، ترجمه مجتبی فاضلی، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، 1389ش.

غزالی، ابوحامد محمد، احیاء علوم دین، تهران، علمی و فرهنگی، 1386ش.

غ‍ی‍لانی، ‌ع‍م‍رب‍ن‌‌ع‍ل‍ی‌، حدوث العالم، تهران، دانشگاه تهران، دانشگاه مک گیل شعبه تهران، موسسه مطالعات اسلامی، ۱۳۷۷ش.

فارابی، محمدبن‌محمد، احصاء العلوم، تحقیق علی بوملحم، بیروت، دارالمکتبة الهلال، 1375ش.

فارسی، عبدالغافر، المختصر من کتاب السیاق لتاریخ النیشابور، تحقیق محمدکاظم محمودی، تهران، مرکز پژوهش میراث مکتوب، 1384ش.

همو، المنتخب من کتاب السیاق لتاریخ النیشابور، تلخیص ابواسحاق صریفینی، بی‌ تا.

فانی، کامران، «فهرست آثار چاپی امام فخر رازی». مجله معارف، ش7، 1365ش.

فضایی، یوسف، تحقیق در تاریخ و عقاید مذاهب اهل سنت، تهران، آشیانه کتاب، 1360ش.

کربن، هانری، تاریخ فلسفه اسلامی، ج1، ترجمه اسدالله مبشری، تهران، امیرکبیر، 1361ش.

کسایی، نورالله، مدارس نظامیه و تأثیرات علمی و اجتماعی آن، تهران، دانشگاه تهران، 1358ش.

کمپانیونی، آلبرت ناپلئون، «حکیم ابوحاتم مظفر اسفزاری»، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، س5، ش1 و 2، مهر و دی 1336.

لمبتون، آن، تداوم و تحول در تاریخ میانه ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران، نی، 1372ش.

موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات فی احوال العلما و السادات، ج6، قم، اسماعیلیان، بی‌تا.

نصر، حسین، جاودان خرد، ج1، تهران، سروش، 1382ش.

همو، علم و تمدن در اسلام، ترجمه احمد آرام، تهران، علمی و فرهنگی، 1386ش.

نظام‌الملک، طوسی، سیرالملوک یا سیاست‌نامه، تصحیح هیوبرت دارک، تهران، علمی و فرهنگی، 1383ش.

نظامی عروضی، چهارمقاله، تهران، اشراق، 1364ش.

یوسفی، صفر، «علل رکود علوم عقلی در عصر سلجوقیان»، فصلنامه تخصصی فقه و تاریخ تمدن، ش20، 1388ش.

 

پیوست شماره 1: جدول دانشمندان

 

نام

دوره

فلسفه

ریاضی

نجوم

طب

منبع

1

خیام

اول

*

*

*

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 119-23؛ ابن اثیر، 10/ 98

2

ابوحاتم مظفر اسفزاری

اول

*

*

*

 

نظامی، 63، 214، 228؛ بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 125

3

ابوالفتح منصور خازنی

اول

 

*

*

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 161؛ شهرزوری، 107؛ حاجی خلیفه، 1/ 145، 2/ 1396

4

اسماعیل جرجانی

اول

*

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 172؛ حاجی خلیفه، 1/ 824، 2/ 952؛ سمعانی، 2؛ ابن ابی اصیبعه، 2/ 31

5

مجدالدین ابوالقاسم علی بن جعفر موسوی

اول

 

*

*

 

بیهقی، لباب الانساب، 2/574

6

ابن ابی صادق

اول

 

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 114؛ شهرزوری، 70؛ ابن ابی اصیبعه، ج2، 23؛ صفدی، 18/ 198

7

ابوروح جرجانی

اول

 

 

 

*

جرجانی، 3-4

8

ابی القاسم هبةالله بن حسین بن علی

اول

*

 

 

*

ابن قفطی، 317-319

9

میمون نجیب واسطی

اول

 

*

*

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 105؛ نظامی، 214.

10

ادیب اسماعیل هروی

اول

*

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 104؛ نظامی، 84-85

11

بهمنیار حکیم

اول

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 97

12

ابوعبدالله معصومی

اول

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 102

13

ابوالحسن انباری

اول

 

*

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 103

14

ابوالفتح کوشک بیهقی

اول

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 106

15

ابوسهل نیلی نیشابوری

اول

*

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 108؛ ابن ابی اصیبعة، 1/ 253؛ فارسی، المختصر...، 90

16

ابراهیم بن عدی الحکیم

اول

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 109

17

ابوالحسن علی بن احمد حسونی

اول

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 110

18

ابوعیسی یحیی بن علی

اول

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 110

19

ابوسعد محمد غانمی

اول

 

*

*

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 111

20

ابوالقاسم حسین بن مفضل الراغب اصفهانی

اول

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 112

21

ابوالحسن علی نسوی

اول

*

*

*

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 116

22

مظفر بن احمد اصفهانی

اول

 

 

 

*

ابن قفطی، 447

23

ابوجعفر محمّد بن ایّوب حاسب طبری

اول

 

*

*

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 57

24

‏‫ ابوالعلا صاعد بن حسن

اول

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 253

25

ابوعلی ابن جزلة یحیی بن عیسی کاتب بغدادی

اول

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 255؛ حاجی خلیفه، 2/ 1870؛ ذهبی، 34/ 175؛ ابن خلکان، 1/ 483

26

ابن بطلان

اول

*

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/241-243

27

فضل بن جریر تکریتی

اول

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 243

28

یحیی بن جریر تکریتی

اول

 

*

*

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 243

29

ابن دینار

اول

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 244

30

ابن شبل بغدادی

اول

*

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 247

31

ابونصر مقبلی

اول

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 253

32

زاهد العلماء

اول

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 253

33

اسحاق بن علی رهاوی

اول

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 254

34

سعید بن هبة الله بن حسین

اول

*

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 254؛ صفدی، 15/ 268

35

ابوالغنائم هبة الله بن علی بن حسین اثردی

اول

*

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 297

36

احمدبن عبدالرحمن بن مندویة

اول

 

 

 

*

ذهبی، 30/ 497-498

37

ابوالفضل مسعود بن سعید بن نیلی نیشابوری

اول

 

 

 

*

ذهبی، 33/ 70؛ فارسی، المختصر...، 365؛ صفدی، 7/ 53-55

38

عبدالوهاب بن الحسن بن عمر شالنجی

اول

 

 

 

*

فارسی، المنتخب...، 1/ 390

39

ابن قائد ابوالبرکات محمد بن حیان بن محمد

اول

 

*

*

*

صفدی، 3/ 207

40

ابوعبدالله محمد بن شریف ایلاقی

اول

*

 

 

*

صفدی، 3/ 153

41

ابونصر احمد بن محمد بن محمد اقطع بغدادی

اول

 

*

 

 

صفدی، 8/ 118

42

ابوعبدالله حسین بن علی ابی شریک حاسب بغدادی

اول

 

*

*

 

صفدی، 12/ 456

43

ابوحکیم ظافر بن جابر بن منصور سکری

اول

*

 

 

*

صفدی، 16/ 530

44

ابن ذهبی عبدالله بن محمد ازدی

اول

*

 

 

*

صفدی، 17/ 542

45

ابوالقاسم علی بن محمد بن یحیی حبیشی

اول

 

*

*

 

صفدی، 22/ 98

46

هبة الله بن محمد بن موسی واسطی ابن صفار مقری

اول

 

 

*

 

صفدی، 27/ 190

47

ابوسعید عبیدالله بن جبرییل

اول

 

 

 

*

صفدی، 19/ 240

48

ابوالعباس فضل بن محمد لوکری مروزی

دوم

*

*

*

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 126؛ شهرزوری، 78

49

اسعدبن محمد بن ابونصر میهنی

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 141

50

ابوعلی حسن قطان مروزی

دوم

 

*

*

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 156

51

مجدالافاضل قاضی عبدالرزاق ترکی

دوم

*

*

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 130

52

ابوالبرکات هبة الله بن علی بن ملکا بغدادی

دوم

*

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 151؛ ابن قفطی، 468-472؛ ذهبی، 38/340

53

ابوالحسن علی بن زید بیهقی

دوم

 

 

*

*

حاجی خلیفه، 1/ 609؛ اوجبی، 76-78

54

ابی القاسم هبة الله بن حسین ملقب به بدیع الاصطرلابی

دوم

 

 

*

 

ابن قفطی، 461-462؛

ذهبی، 36/ 361-362؛ صفدی، 27/ 160

55

فرامرز علاءالدوله امیرعلی

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 117-118

56

ابوالمعالی عبدالله میانجی

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 123

57

محمدبن ابی طاهر طبسی مروزی

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 128

58

ابوالفتح بن ابوسعید فندورجی

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 129

59

قاضی زین الدین عمر بن سهلان ساوی

دوم

*

*

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 130

60

شرف‌الزمان محمد بن یوسف ایلاقی

دوم

*

*

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 131

61

عبدالله ارموی

دوم

 

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 134

62

ابوالحسن ابردی

دوم

 

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 134

63

ابوعلی اخلاطی

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 135

64

ابوسعد تبریزی

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 135

65

ابوسعید ارموی

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 136

66

ابوالهیثم بوزجانی

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 137

67

عبدایشوع بن یوحنا المتطبب

دوم

*

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 137

68

ابوالحسن ابریشمی

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 138

69

علی بن محمد حجازی قاینی

دوم

*

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 139

70

ابومنصور محمود بن جریر ضبی اصفهانی

دوم

 

*

*

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 94؛ حاجی خلیفه، 2/ 945

71

ابن الحسن طبیب بغدادی

دوم

*

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 146

72

ابوالحسن هبة الله بن صاعد بن هبة الله ابراهیم طبیب بغدادی ملقب به امین الدوله

دوم

 

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 144؛ شهرزوری، 84؛ ابن ابی اصیبعة، 1/259-276؛ ابن قفطی، 463-464؛ ذهبی، 38/ 321؛ ابن خلکان، ج3/ 339

73

علی منادلی نیشابوری

دوم

*

*

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 147

74

ظهیرالدین ابو حامد محمد بن مسعود غزنوی

دوم

*

*

*

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 151

75

صاحب ابن محمد بخارى

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 149

76

بهاءالدین ابوبکر محمد بن احمد خرقی مروزی

دوم

*

*

*

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 155

77

احمد بن حامد نیشابورى

دوم

 

*

*

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 156

78

بهاءالدین محمد بن محمود ابن یوسف

دوم

 

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 158

79

نجیب الدین ابو بکر طبیب نیشابورى

دوم

 

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 158

80

ناصر هرمزدى ماسورابادى

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 159

81

محمد حارثان سرخسى

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 160

82

محمود خوارزمی

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 161؛ شهرزوری، 106

83

محمد بن احمد معمورى بیهقى

دوم

*

*

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 163؛ صفدی، 2/ 75

84

ابوزید نوقانى

دوم

 

*

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 165

85

عبدالواحد قاینى

دوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 166

86

محمد بن محمد بن عبد الجلیل عمرى

دوم

 

 

*

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 167

87

ظهیرالدین عبدالجلیل ابن عبدالجبار

دوم

*

*

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 169

88

ابوسعید محمد بن على المتطبب

دوم

*

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 169

89

على بن شاهک قصاری

دوم

*

*

*

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 171؛ شهرزوری، 109

90

ادیب اسماعیل

دوم

*

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 104؛ نظامی، 84-85

91

سیداسماعیل جرجانی

دوم

*

 

 

*

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 172؛ حاجی خلیفه، 1/ 824، 2/ 952؛ صفدی، 9/ 107

92

ابوالفتح منصور خازنی

دوم

 

*

*

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 161؛ شهرزوری، 107

93

ابوحاتم اسفزاری

دوم

*

*

*

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 125؛ نظامی، 63، 214

94

ابوالفتوح نجم الدین بن السری

دوم

 

*

*

 

ابن قفطی، 574

95

عبدالودود

دوم

 

 

 

*

ابن قفطی، 316

96

یحیی بن صاعد بن یحیی بن تلمیذ ملقب به معتمدالملک

دوم

*

 

 

*

ابن قفطی، 496؛ ابن ابی اصیبعة، 1/ 276-277 ؛ ذهبی، 38/ 327

97

عبیدالله بن مظفر ابو الحکم مغربی اندلسی

دوم

*

*

 

*

ابن قفطی، 545

ابن دبیثی، 3/ 514-515؛ ابن خلکان، 2/ 191

98

صاعد بن هبةالله بن مؤمل نصرانی

دوم

*

 

 

*

ابن قفطی، 218؛ ابن ابی اصیبعة، 1/ 303؛ صفدی، 16/ 240

99

علی بن فقطان السبتی

دوم

 

 

 

*

ابن قفطی، 331

100

شهمردان بن ابوالخیر

دوم

 

*

*

 

حاجی خلیفه، 1/ 933

101

ابومحمد عبدالجبار بن عبدالجبارخرقی

دوم

*

*

 

 

سمعانی، 56؛ صفدی، 18/ 39

102

ابوعلی محمد بن علی سرخسی

دوم

*

 

 

 

سمعانی، 115

103

ابوابراهیم اسماعیل بن محمد هانى مرورودی

دوم

*

 

 

 

سمعانی، 5

104

مجدود بن محمد رشیدی

دوم

*

 

 

 

سمعانی، 137؛ بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 148

105

ابوالخطاب

دوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 255

106

ابن واسطی

دوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 255

107

ابوطاهر بن برخشی

دوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 256

108

ابوغالب بن صفیة

دوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 258-259

109

ابو القاسم هبة الله بن فضل

دوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 283-284

110

ابوالموید محمد بن مجلی بن صائغ جزری

دوم

*

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 290

111

علی بن هبة الله بن اثردی

دوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 297

112

سعید بن هبة الله بن اثردی

دوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 298

113

ابوعمروشاکر بصری حسن بن علی

دوم

 

 

*

*

صفدی، 12/ 140-141

114

سموئل بن یحیی بن عباس مغربی

دوم

*

*

*

*

ابن ابی اصیبعة، 2/ 30-31؛ ذهبی، 40/ 329

115

ابوالحسن علی بن حسن بن علی ثعلبی

دوم

 

 

*

 

ابن نجار، 3/ 197

116

ابوعبدالله المصری متطبب محمد بن عبدالله بن محمد

دوم

 

 

 

*

ابن دبیثی، 1/ 362-363

117

محمد بن محمد ابوالخطاب طبیب

دوم

 

 

 

*

صفدی، 1/ 148

118

افضل الدوله محمد بن عبدالله باهلی

دوم

 

*

 

*

صفدی، 3/ 330

119

ابوالمجد محمد بن عبیدالله بن مظفر باهلی

دوم

 

*

*

*

صفدی، 4/ 24

120

ابن صلاح احمد بن محمد بن السری

دوم

*

 

 

*

صفدی، 7/ 396

121

ابوبکراحمد بن غالب بن احمد بغدادی

دوم

 

*

*

 

صفدی، 7/ 276

122

سموئل بن یحیی بن عباس مغربی

دوم

 

*

*

*

ابن ابی اصیبعة، 2/ 30-31؛ ذهبی، 40/ 329؛ صفدی، 15/ 453

123

ابوالحسن علی بن عبدالله هروی

دوم

 

*

*

 

صفدی، 21/ 138

124

موفق الدین عین زربی طبیب

دوم

*

 

*

*

صفدی، 19/ 347

125

ابوالمظفر نصربن محمود بن معروف

دوم

*

 

 

*

صفدی، 27/ 56

126

هبة الله بن فضل ابوالقاسم قطان

دوم

 

 

 

*

صفدی، 27/ 182

127

عبدالله بن شاکر بن ابی المطهر المعدانی

سوم

 

*

*

 

ابن قفطی، 311؛ صفدی، 17/ 206

128

ابوعلی حسن بن علی بن اثردی

سوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 298؛ صفدی، 12/ 138

129

فریدالدین داماد نیشابوری

سوم

*

 

 

 

خوانساری، 6/ 313-314

130

فخرالدین رازی

سوم

*

*

 

*

ابن ابی اصیبعة، 2/ 23-30، ابن‌قفطی، 397-399؛ ذهبی، 43/ 213؛ ابن خلکان، 3/ 70

131

ابوالفضل حبیش بن ابراهیم تفلیسی

سوم

 

 

*

*

حاجی خلیفه، 1/ 261، 262، 467، 479

132

فریدالدین عمر بن غیلان بلخی

سوم

*

 

 

 

بیهقی، تاریخ حکماء الاسلام، 157؛ غیلانی‌، حدوث العالم

133

یحیی بن حبش سهروردی

سوم

*

 

 

 

ابن خلکان، 3/ 485؛ ذهبی، 41/ 383؛ ابن خلکان، 3/ 484؛صفدی، 2/ 318

134

حسن بن امیر ابی‌علی بن نظام الملک

سوم

*

 

*

 

ابن‌قفطی، 232

135

عبدالسلام بن عبدالقادر بن ابی صالح معروف به رکن

سوم

*

 

 

 

ابن قفطی، 317-319

136

ابوالفضل خازمی

سوم

 

*

*

 

ابن‌قفطی، 571

137

صاعدبن یحیی بن هبةالله بن توما

سوم

 

 

 

*

ابن‌قفطی، 296

138

عبدالرحمن بن عبدالکریم سرخسی

سوم

 

 

 

*

ابن‌قفطی، 315-316

139

ابی الحسن علی بن احمد بن علی بن محمد بن دواس

سوم

*

*

*

 

ابن‌قفطی، 333

140

محفوظ بن عیسی بن مسیحی

سوم

 

 

 

*

ابن‌قفطی، 446

141

مهذب الدین علی بن احمد معروف به ابن هُبَل بغدادی

سوم

 

 

 

*

ابن‌قفطی، 330-331؛ ابن ابی اصیبعة، 1/ 304-305

142

جمال الدین علی بن سعید بن هبة الله بن علی بن اثردی

سوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 298؛ صفدی، 21/ 91

143

فخرالدین ماردینی

سوم

*

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 299-300؛ ذهبی، 42/ 167-168؛ صفدی، 3/ 255

144

ابونصر سعید بن ابی الخیر بن یحیی بن مسیحی

سوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 301

145

ابوبکر عبیدالله بن ابی الفرج معروف به ابن مارستانیة

سوم

*

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/303-304 ؛ ابن نجار، 2/ 66؛ ابن دبیثی، 3/ 555-557؛ صفدی، 19/ 258

146

ابن سدیر علی بن محمد بن عبدالله

سوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 304؛ صفدی، 22/ 34

147

شمس بن احمد بن مهذب الدین

سوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 1/ 306

148

امام قطب الدین ابراهیم معروف به اقطب مصری

سوم

*

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 2/ 30

149

بدرالدین محمد بن بهرام بن محمد قلانسی سمرقندی

سوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 2/ 31

150

نجیب‌الدین محمد بن علی بن عمر سمرقندی

سوم

 

 

 

*

ابن ابی اصیبعة، 2/ 31

151

علی بن اسماعیل بادکین جوهری

معروف به علم الدین و رکابدار عضدی

سوم

 

*

 

 

ابن نجار، 3/ 135

152

ابوالحسن بن ابی العباس الطبیب علی بن احمد

سوم

 

 

 

*

ابن نجار، 3/ 82

153

ابوالحسن طبیب علی بن محمد بن علی بن سدید

سوم

 

 

 

*

ابن نجار، 4/ 23

154

ابوالحسن ثعلی علی بن احمد

سوم

*

 

 

 

ابن نجار، 3/ 100

155

ابوعمرو صوفی مواقیتی عثمان بن ادریس

سوم

 

 

*

 

ابن نجار، 2/ 138

156

ابوالحسن علی بن احمد معروف به بنه بن حارث

سوم

 

 

*

 

ابن نجار، 3/ 84

157

عبدالمنعم بن عمر بن حسان ابوالفضل مغربی

سوم

*

*

 

*

ابن دبیثی، 4/ 293

158

عبداللطیف بن یوسف بن محمد موصلی بغدادی

سوم

 

 

 

*

ابن دبیثی، 4/ 196

159

علی بن عیسی بن هبة الله بن نقاش بغدادی

سوم

 

 

 

*

ابن دبیثی، 4/ 482

160

ابوالحسن علی بن محمد بن الطبیب

سوم

 

 

 

*

ابن دبیثی، 4/ 508

161

ابوالحسن علی بن احمد عنبری منجم

سوم

 

 

*

 

ابن دبیثی، 4/ 405

162

محمود بن مبارک بن ابی القاسم واسطی بغدادی

سوم

*

 

 

*

ذهبی، 42/ 116-117

163

عبدالسلام بن فقیه رکن الدین عبدالقادر جیلی

سوم

*

 

*

 

ذهبی، 44/ 72

164

ابوالحسن علی بن ابی علی ثعلبی ملقب به سیف الدین امدی

سوم

*

 

 

 

ابن خلکان، 4/ 316-318

165

ابوشجاع فرضی

سوم

 

 

*

 

ابن خلکان، 4/ 172؛ صفدی، 4/ 165

166

کمال‌الدین بن یونس

سوم

*

*

 

*

ابن خلکان، 3/ 320

167

یعقوب بن صابر منجنیقی

سوم

*

 

 

 

ابن خلکان، 3/ 570

168

مؤیدالدین محمد بن عبدلکریم ابوالفضل حارثی

سوم

 

*

 

*

صفدی، 3/ 280

169

ابوالمؤید‎محمد بن‎مجلی‎جزری‎العنتری

سوم

*

 

 

*

صفدی، 4/ 384

170

موفق‎الدین محمد بن یوسف اربلی‎ بحرانی

سوم

*

*

 

 

صفدی، 5/ 251

171

ابراهیم بن‎علی بن محمد اقطب‌ مصری

سوم

*

 

 

*

صفدی، 6/ 69

172

ابن مطران موفق‌الدین اسعد بن الیاس

سوم

 

 

 

*

صفدی، 9/ 40-45

173

شرف‌الدین اسماعیل الشریف الطبیب

سوم

 

 

 

*

صفدی، 9/ 247

174

ظهیرالدین حسن بن خطیر نعمانی

سوم

 

*

*

*

صفدی، 11/ 428

175

ابن‎سوادی کاتب‌، حسن بن‌علی بن‎ محمد

سوم

 

*

 

 

صفدی، 12/ 164

176

ابن ساعاتی طبیب، رضوان بن محمد

سوم

 

 

*

*

صفدی، 14/ 128

177

ابوالحسن سنان بن سلمان راشدالدین بصری

سوم

*

 

 

 

صفدی، 15/ 436

 

178

سعید‌بن حسن بن‌ عیسی ابونصر بغدادی

سوم

 

 

 

*

صفدی، 15/ 210

179

ابن خشاب عبدالله بن احمد بن احمد

سوم

*

*

 

 

صفدی، 17/ 14

180

موفق‌الدین عبدالعزیز بن عبدالجبار

سوم

 

 

 

*

صفدی، 18/ 515

181

عثمان بن ادریس کتامی، ابوعمرو مواقیتی

سوم

 

 

*

 

صفدی، 19/ 307

182

ابی سعد موفق‌الدین عبداللطیف بن یوسف

سوم

*

 

 

*

صفدی، 19/ 73

183

ابوالحسن نقاش علی بن عیسی بن هبه الله

سوم

 

 

 

*

صفدی، 21/ 25

184

قیصر بن ابی القاسم بن عبدالغنی، تعاسیف الکاتب

سوم

 

*

 

 

صفدی، 24/ 228