نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

اخبار الدولة العباسیة اثری از مؤلفی ناشناس است که سهم مهمی در تغییر نگاه­ محققان نسبت به انقلاب و بنیاد­های اصلی خلافت عباسی داشته­ است. بررسی سرشت بینامتنی این کتاب در نسبت و رابطه با قرآن، به شناخت چگونگی ساخت ­یافتن این اثر و ارزیابی اعتبار اطلاعات آن در پژوهش و نگارش تاریخ کمک می­کند. بینامتنیت را به حضور مؤثر یک متن در متنی دیگر به شکل­ های مختلف تعریف کرده ­اند. در این مقاله از منظر مطالعات بینامتنی، حضور قرآن و استناد به آن در کتاب اخبار الدولة العباسیة در حوادث دو سده نخستین اسلامی بر اساس چهار شکل بررسی می ­شود: 1. ادبی­ سازی یعنی استفاده ادبی از آیات، 2. زمینه­ مندسازی یعنی قرار دادن آیات در بافت تاریخی جدید و ارائه تفسیری متفاوت، 3. تاریخی­ سازی یعنی  اشاره­ های متون تاریخی مربوط به دوره­ های بعدی تاریخ اسلام به حوادث قبل­تر و فراهم آوردن قیاس­هایی بین روی­داد­ها و شخصیت­ های مورد توصیف با روی­داد­ها و شخصیت­ های پیشین و 4. قرآنی­ سازی یعنی مشروعیت­ بخشی به­وسیله اصطلاحات قرآنی. از منظر مطالعات بینامتنی می­ توان گفت که بی­تردید، قرآن بر اخبار­الدولة تأثیرات قابل­ ملاحظه­ای داشته و استناد به آن در این کتاب به دلایل و اهداف گوناگونی صورت­ گرفته­ است، اهدافی چون بهبود سبک نگارشی متن، پدید آوردن فضایی دینی، اعتباربخشی به یک خبر یا استدلال و حتی مشروعیت­ بخشی به حکومت عباسی. هم­چنین این تأثیر قرآن بر اخبار الدولة العباسیةبیانگر استفاده ماهرانه نویسنده از قرآن و دانش جامع او نسبت به آن است که نشان می­ دهد واژه­ ها، اصطلاحات و آیات قرآنی در ذهن او درونی شده ­بوده ­است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

-Qurān and Akhbār ad-Dawla al-Ābbāsīyya: An Intertextual Study

نویسندگان [English]

  • zeinab izadi 1
  • Masoud Sadeghi 2

1 M.A in History & Civilization of Islamic Nations, Department of Theology, Tehran University, Tehran, Iran

2 Assistant Professor, Department of History & Civilization of Islamic Nations, Department of Theology, Tehran University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Akhbār ad-Dawla al-Ābbāsīyya is a new work from an unknown writer which had an important role in changing researchers view on the Abbasid revolution and the principles of Caliphate. In this book, Qur’ânicization and the Citation from the Qur’an have four methods: literary use of the Qur’an,  putting verses in the new historical context and presenting a different interpretation of them, historization and legitimization by using Quranic terms. According to the intertextuality studies, we can say that the Qur’an has certainly affected this book. The various goals of the Citation from the Qur’an are improving of the writing style of the text, creation of religious space  and giving the authenticity to a narration or even legitimization to the Abbasid Caliphate. Moreover, Akhbar ad-Dawla al-Abbasiyya  shows that the writer knew the Qur’an well, used it skillfully and his mind is too familiar to words, terms and verses of the Qur’an

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: intertextuality
  • Qur’ânicization
  • Literary use of the Qur’an
  • Different interpretation of the Qur’an
  • historization
  • legitimization
قرآن کریم.
ابن­اعثم کوفی، أبومحمد احمد، الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت، دار الأضواء، 1411ﻫ .
اخبار الدولة العباسیة، تحقیق عبدالعزیز دوری و عبدالجبار مطلبی، بیروت، دار صادر، 1971م.
انصاری، حسن، «اخبار الدولة العباسیة از کیست؟»، فرهنگ امروز، https://yun.ir/76g3r8.
رابینسون، چیس، تاریخ­نگاری اسلامی، ترجمه محسن الویری، تهران، سمت، 1392ش.
راغب اصفهانی، حسین­بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داوودی، بیروت، دارالشامیه، 1412ﻫ .
ریون، ویم، «سیره و قرآن»، ترجمه نصرت نیل­ساز، دائرة­المعارف قرآن، زیر نظر جین دمن مک­اولیف، به سرویراستاری فارسی حسین خندق­آبادی ]و دیگران[، ج سوم، تهران، حکمت، 1394ش.
سیاوشی، کرم و ابراهیم وکیل، «مفهوم­شناسی واژه سلطان در قرآن کریم»، پژوهش­های زبانشناختی قرآن، ش 11، 1396ش.
شارون، موشه، «اهل­بیت»، ترجمه زهرا مبلغ، دائرة­المعارف قرآن، زیر نظر جین دمن مک­اولیف، به سرویراستاری فارسی حسین خندق­آبادی ]و دیگران[، ج اول، تهران، حکمت، 1392ش.
طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، 1390ﻫ .
طبرسی، فضل­بن حسن، مجمع­البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، 1372ش.
طوسی، محمد­بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، مقدمه آقابزرگ تهرانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1413ﻫ .
فاروق عمر، فوزی، الخلافة العباسیة، عمان، دار الشروق، 2009م.
قاضی، وداد، «تأثیر قرآن بر نثرنویسی عبدالحمید کاتب»، ترجمه زهرا مبلغ، رهیافت­هایی به قرآن، به کوشش و ویرایش مهرداد عباسی، تهران، حکمت، 1396ش.
کرون، پاتریشیا، جامعه­های ماقبل صنعتی، ترجمه مسعود جعفری، تهران، ماهی، 1396ش.
لانداو تاسرون، الا، «جهاد»، ترجمه جلیل پروین، دائرة­المعارف قرآن، زیر نظر جین دمن مک­اولیف، به سرویراستاری فارسی حسین خندق­آبادی ]و دیگران[، ج دوم، تهران، حکمت، 1393ش.
هاوتینگ، جرالد، «دو استناد قرآنی در منابع تاریخی درباره وقایع صدر اسلام»، ترجمه علی آقایی، رهیافت­هایی به قرآن، به کوشش و ویرایش مهرداد عباسی، تهران، حکمت، 1396ش.
هیت، استیون، «بینامتنیت»، فرهنگ اندیشه انتقادی از روشنگری تا پسامدرنیته، ویراسته مایکل پین، ترجمه پیام یزدانجو، تهران، نشر مرکز، 1386ش.
هیرشلر، کنراد، تاریخ­نگاری عربی در دوره میانه، ترجمه زهیر صیامیان گرجی، تهران، سمت، 1395ش.
ملپس، سایمن و ویک، پاول، درآمدی بر نظریه انتقادی، ترجمه گلناز سرکارفرشی، تهران، سمت، 1394ش.
یعقوبی، احمد، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، بی­تا.
Daniel, Elton, “The Anonymous "History of the Abbasid Family" and Its Place in Islamic Historiography”, International Journal of Middle East Studies, Vol. 14, No. 4, 1982.
Donner, Fred, “Quranicization of Religio-Political Discourse in the Umayyad Period”, Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée, Issue 129, 2011.