نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، ایران

چکیده

در این مقاله نقاوة الآثار فی ذکر الاخیار افوشته‌ای ‌نطنزی (زنده در 1007ﻫ.)، یکی از تواریخ مهم عصر صفوی، بررسی شده تا روش و نگرش او در تاریخ­نگاری روشن گردد. همچنین برای ارزیابی جایگاه نقاوة الآثار در سنت تاریخ­نگاری آن روزگار این کتاب با پنج کتاب تاریخی آن دوره مقایسه و سنجیده شده‌است. افوشته‌ای ‌نطنزی، در تاریخ­نگاری از روش­هایی چون انسجام متن، پیوستگی روایات و استفاده از گزاره‌های ارجاعی برای توصیف بهتر متن بهره برده­ که بر ارزش تاریخ او افزوده‌است. تاریخ­نگاری افوشته­ ای متأثراز نگرش شاهی‌آرمانی ‌ایرانشهری‌ و نگرش تأویلی است. وی همچنین به نسبت مورخان دوره شاه عباس اول به خاطر تسلط بر آیات، احادیث و مضامین شعری، از نگرش تأویلی بیشتری در تفسیر رویدادها برخوردار است. نویسنده با وجود این نگرش‌، در صدد انعکاس واقعیت تاریخی بوده و تا حدودی نیز در بیان آن موفق بوده‌است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

SafavÊd Historiography: Naq§wat-al-Āth§r by Afåshta’Ê NatanzÊ Mohammad Shoormeij

نویسنده [English]

  • Mohammad Shoormeij

Associate Professor, Departmant of History, Payame Noor University, Iran

چکیده [English]

Naq§wat al-Āth§r fi Dhikr al-Akhyar of Afåshta’Ê al-NatanzÊ (lived in 1007 AH) is one of the most important chronicles of the SafavÊd era. This article examined to clarify the method and approach of NatanzÊ in his book. And also in order to evaluate the position of Naq§wat-al-Āth§r in the historiographical tradition of that time, this book has been compared and measured with five historical books of that period. In his book NatanzÊ has used methods such as text coherence, narrative continuity, and using of referential methods to better describe the text, which has added value to its history. The book is influenced by the views of the Ir§nshahrÊ and the interpretive attitude. In compare with the historians of Shah Abb§s I period, NatanzÊ has a more interpretive attitude in interpreting events due to his mastery of verses, hadiths and poetic themes. Despite this attitude, the author has sought to reflect the historical facts and has been somewhat successful in expressing it

کلیدواژه‌ها [English]

  • SafavÊd Historiography
  • Naq§wat-al-Āth§r
  • Afåshta’Ê NatanzÊ
آقاجری، هاشم، مقدمه­ای بر مناسبات دین و دولت در ایران عصر صفوی، تهران، طرح نقد، 1395ش.
استنفورد، مایکل، درآمدی بر فلسفه تاریخ، ترجمه احمد گل‌محمدی، تهران، نشرنی، 1382ش.
اشراقی، احسان، پیشگفتار نقاوة الآثار، افوشه­ای نطنزی.
افوشته‌ای نطنزی، محمودبن هدایت‌الله، نقاوة الآثار فی ذکر الاخیار، به­کوشش احسان اشراقی، تهران، علمی و فرهنگی، 1373ش.
آرام، محمد باقر، اندیشه تاریخ‌نگاری عصر صفوی، تهران، امیرکبیر، 1393ش.
باستانی پاریزی، محمد ابراهیم،خودمشت مالی، تهران، علم، 1393ش.
براندیج، آنتونی، رویارویی با منابع، راهنمای پژوهش و نگارش در تاریخ، ترجمه محمد غفوری، تهران، سمت، 1396ش.
بهرام­نژاد، محسن، تاریخ فرهنگ و تمدن ایران در دوره صفویه با تکیه بر هویت فرهنگی، تهران، سمت، 1397ش.
ترکمان­منشی، اسکندربیگ، عالم‌آرای عباسی، زیر نظر ایرج افشار، تهران، امیرکبیر، 1382ش.
ترکمنی آذر، پروین، تاریخ نگاری در ایران از آغاز دوره اسلامی تا حمله مغول، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1392ش.
ثواقب، جهانبخش، تاریخ‌نگاری، عصر صفویه و شناخت منابع و مآخذ، شیراز، نوید،1380ش.
حسینی‌قمی، قاضی احمدبن شرف‌الدین الحسین، خلاصة التواریخ، به­کوشش احسان اشراقی، 2ج، تهران، دانشگاه تهران، 1359 و 1363ش.
خواجگی اصفهانی، محمد معصوم، خلاصة السیر، تهران، علمی، 1368ش.
روملو، حسن‌بیگ، احسن‌ التواریخ، به­کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، اساطیر، 1384ش.
روزنتال، فرانتس، تاریخ‌ تاریخ‌نگاری در اسلام، ترجمه اسدالله آزاد، مشهد، آستان قدس رضوی، 1366ش.
رویمر، ﻫ.ر، «دوره صفویان» از مجموعه تاریخ ایران کمبریج، ترجمه یعقوب آژند، تهران، جامی، 1393ش.
زرین‌کوب، عبدالحسین، تاریخ در ترازو، تهران، امیرکبیر، 1370ش.
ساروخانی، باقر، روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1375ش.
شورمیج، محمد، «روش و بینش تاریخ‌نگاری اسکندربیگ در عالم آرای عباسی با تکیه بر وقایع گیلان»، دوفصلنامه تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری، دانشگاه الزهرا، دوره جدید شماره 14، پاییز و زمستان، 1393ش.
طباطبایی، سیدجواد، خواجه نظام الملک، تهران، طرح نو، 1375ش.
همو، درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1368ش.
فلسفی، نصرالله، زندگانی شاه عباس اول، تهران، دانشگاه تهران، 1347ش.
کویین، شعله. ای، تاریخ­نویسی در روزگار فرمانروایی شاه عباس صفوی، ترجمه منصور صفت­گل، تهران، دانشگاه تهران، 1387ش.
منجم یزدی، ملاجلال،  تاریخ عباسی یا روزنامه ملاجلال، به­کوشش سیف‌الله وحیدنیا، تهران، وحید، 1366ش.
نوزاد، فریدون، نامه‌های خان احمد گیلانی، تهران، بنیاد موقوفات محمود افشار، 1373ش.
نوایی عبدالحسین و عباسقلی غفاری فرد، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران، تهران، سمت، 1381ش.
نویدی شیرازی، عبدی بیگ، تکملة الاخبار، به­کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، نی، 1369ش.
هینتس، والتر، شاه اسماعیل دوم صفوی، ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران، علمی و فرهنگی، 1371ش.