نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران

2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم، ایران

چکیده

منابع روایی اسلامی آمارهای گونا­گونی از شمار کشتگان یهودیان در غزوه بنی ­قریظه، عمدتا بین 400 تا 900 تن، ارائه می­کنند. به جز اندکی، بیشتر اقوال به صورت مرسل و غیر مسند بیان شده ­اند. برخی از مورخان و محققان به آمارهای یادشده با دیده تأیید نگریسته، شماری آن را انکار کرده و گروهی نیز درباره آن سکوت کرده­ اند. این مقاله برآن است که اقوال یاد شده را نخست تا حد امکان بر پایه روش تحلیل اسناد- متن، تاریخ ­گذاری کرده، دوره و بستر ظهور آن‌ها را تعیین کند. سپس با بهره ­گیری از برخی دیگر از روایات مربوط به این جنگ و اطلاعات تاریخی مرتبط همچون شمار قبایل و آمارها را تحلیل و ارزیابی کند. از مجموع بررسی ­ها می ­توان دریافت که روایات این آمارها، دست ­کم پس از آن که اصل کشتار بنی ­قریظه در بین مسلمانان پذیرفته شد، در نیمه نخست قرن دوم در مناطق متعدد اسلامی همچون مکه، مدینه، کوفه شیوع یافته و کمی بعدتر به شهرهایی همچون بغداد و بصره گسترش یافته‌است. 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Statistics of the Victims of the Bani Qurayzah Ghazwah: A Study Based on the Method of Document-Text Analysis

نویسندگان [English]

  • Mahdi Malek Mohamadi 1
  • Mohammad Kazem Rahman Setayesh 2

1 PhD Student of Teaching Knowledge with an Orientation of Qur’ān and Islamic Texts, University of Qur’ān and Hadith, Qom, Iran

2 Associated Professor at Department of Quran and Hadith Studies, Qom University, Qom, Iran

چکیده [English]

Islamic narrative sources provided different statistics on the number of Jews killed in the Bani Qurayzah battle, mostly between 400 and 900. Except for a few, the other narrations are “mursal” and not musnad. Some historians and scholars have looked at the statistics with confirmation, some have denied them, and some have remained silent about them. In this article, we intend to date the mentioned statements as much as possible based on the method of document-text analysis, and determine the period and context of their emergence. In the next step, using some other narrations related to that battle and related historical information such as the number of tribes, we will analyze and evaluate the statistics. From all the studies, we can conclude that the relevant narrations, at least after the killing of Bani Qurayzah was accepted among Muslims, spread to various Islamic regions such as Mecca, Medina, and Kufa in the first half of the second century, and a little later. It has spread to cities like Baghdad and Basra.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jews in the Age of the Prophet
  • the Battle of Bani Qurayzah
  • the Statistics of the Killed of Bani Qurayzah
  • the History of Hadith
  1. آقایی، سید علی، تاریخ­گذاری حدیث؛ روش­ها و نمونه­ها، تهران، انتشارات حکمت، 1394ش.

    آهنچی، آذر، «بنی­قریظه»،  دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، 1393ش.

    احمر بجلی، ابان بن عثمان، المبعث والمغازی والوفاة والسقیفة والردة، به کوشش رسول جعفریان، قم، مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامی، 1417ق. 

    ابن ابی حاتم رازی، عبد الرحمن، الجرح والتعدیل، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1371ق.

    ابن ابی عاصم، ضحاک، الآحاد والمثانی، به کوشش باسم فیصل احمد الجوابرة، بیروت، دار الدرایة للطباعة والنشر والتوزیع، 1411ق. 

    ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، دار احیاء الکتب العربیة، 1378ق.  

    ابن ادریس، عبداللّه عبد العزیز، مجتمع المدینة فی عهد الرسول (صلی الله علیه وآله)، ریاض، عمارة شؤون المکتبات- جامعة الملک سعود، 1402ق/ 1982م.

    ابن جوزی، عبد الرحمن، المنتظم فی تاریخ الامم والملوک، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1412ق.

    ابن حبان، محمد، الثقات، حیدرآباد، دائرة المعارف العثمانیة، 1393ق.

    ابن حنبل، احمد، مسند، بیروت، دار صادر، بی­تا.

    ابن زنجویه، حمید بن مخلد، الأموال، بیروت، 1427ق. 

    ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دارالکتب العلمیة، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، 1410ق/ 1990م.

    ابن سید الناس، محمد بن عبد الله، عیون الأثر فی فنون المغازی والشمائل والسیر، بیروت، مؤسسة عزّ الدین للطباعة والنشر، 1406ق. 

    ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی­طالب، نجف، المکتبة الحیدریة، 1376ق. 

    ابن طلحة، محمد، مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، به کوشش ماجد بن احمد العطیة، بی­تا.

    ابن عساکر، ابی القاسم علی بن الحسن، تاریخ مدینة دمشق، به کوشش علی شیری، بیروت، دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع، 1415ق. 

    ابن عقبه، موسی، المغازی، پژوهش و گردآوری محمد باقشیش، مکتبة دار المنهاج، بی­تا.  

    ابن کثیر، اسماعیل، البدایة والنهایة، به کوشش علی شیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1408ق.

    همو، السیرة النبویة، به کوشش مصطفی عبد الواحد، بیروت، دار المعرفة للطباعة والنشر والتوزیع، 1396ق.

    ابن وراق، اسلام و مسلمانی، ترجمه مسعود انصاری، 1378ش.

    ابن هشام، عبد الملک، السیرة النبویة، به کوشش مصطفی السقا و دیگران، بیروت، دار المعرفة، بی­تا.            

    همو، سیرت رسول الله، ترجمه رفیع الدین اسحاق بن محمد همدانى قاضى ابرقوه، به کوشش اصغر مهدوى، تهران، خوارزمى، 1377ش.

    ابوحیان، محمد بن یوسف، البحر المحیط، بیروت، دار الفکر، 1420ق.

    ابوعبید، قاسم بن سلام، الأموال، به کوشش محمد خلیل هراس، بیروت، دار الفکر، 1408ق.

    اداک، صابر، رحمت نبوی خشونت جاهلی، انتشارات کویر، تهران، 1392ش.

    اکبرآبادی، سعید احمد، «بحث حول غزوة بنی­قریظة»، المؤتمر العالمی الثالث، به کوشش عبداللّه بن ابراهیم الانصاری، بیروت، منشورات المکتبة العصریة، 1401ق.

    البانی، محمد ناصر الدین، ارواء الغلیل فی تخریج احادیث منار السبیل، بیروت، المکتب الاسلامی، 1405ق. 

    بخاری، ابو عبداللّه محمد بن اسماعیل، التاریخ الکبیر، دیار بکر، المکتبة الاسلامیة، بی­تا.

    همو، صحیح بخاری، دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع، 1401ق.

    بیضاوی، عبداللّه بن عمر، انوار التنزیل واسرار التأویل، به کوشش محمد عبد الرحمن مرعشلی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1418ق.

    بیهقی، احمد بن الحسین، دلائل النبوة ومعرفة احوال صاحب الشریعة، به کوشش عبد المعطی قلعجی، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1405ق. 

    همو، السنن الکبری، بی­جا، دار الفکر، بی­تا. 

    پارسا، فروغ، حدیث در نگاه خاورشناسان، تهران، انتشارات دانشگاه الزهرا، 1389ش. 

    ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذی، به کوشش عبد الوهاب عبد اللطیف، بیروت، دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع، 1403ق.

    ثعلبی، الکشف والبیان عن تفسیر القرآن، به کوشش ابی محمد بن عاشور، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1422ق.  

    حاکم نیشابوری، ابوعبداللّه محمد بن عبد الله، معرفة علوم الحدیث، بیروت، منشورات دار الآفاق الحدیث، 1400ق.

    حلبی، السیرة الحلبیة، بیروت، دار المعرفة، 1400ق.

    دارمی، عبداللّه بن الرحمن، سنن الدارمی، دمشق، مطبعة الاعتدال، 1349ق.

    دشتی، علی، 23 سال، به کوشش بهرام چوبینه، نسخه pdf. 

    ذهبی، شمس الدین، تاریخ الاسلام، به کوشش عمر عبد السلام تدمری، بیروت، دار الکتاب العربی، 1409ق.

    همو، الکاشف فی معرفة من له روایة فی الکتب الستة، به کوشش محمد عوامة احمد محمد نمر الخطیب، جدة، دار القبلة للثقافة الاسلامیة، 1413ق.

    همو، المغنی فی الضعفاء، به کوشش نور الدین عتر، قطر، دار الکتب العلمیة، بی­تا. 

    سامانی، سید محمود، «بنی­قریظه»، دائرة المعارف قرآن کریم، قم، بوستان کتاب، 1386ش.  

    همو، «بنی­قریظه»، دانشنامه حج و حرمین شریفین، تهران، مشعر، 1392ش.

    سرمینی، محمد انس، «عقوبة اعدام بنی­قریظة فی ضوء السیرة النبویة الصحیحة: دراسة حدیثیة تحلیلیة موضوعیة»، استانبول، مجلة جامعة الشارقة للعلوم الشرعیة والدراسات الاسلامیة، مجلد 15، عدد 1، 1439ق/ 2018م.

    سلام، محمود سلام، حصون خیبر فی الجاهلیة وعصر الرسول، اسکندریة، منشأة المعارف، ­بی­تا.

    سمرقندی، نصر بن محمد، بحرالعلوم، بیروت، دار الفکر، 1416ق. 

    سمعانی، عبد الکریم بن محمد، الانساب، به کوشش عبداللّه عمر البارودی، بیروت، دار الجنان للطباعة والنشر والتوزیع، 1408ق. 

    سیوطی، جلال الدین، اسعاف المبطأ برجال الموطأ، به کوشش موفق فوزی جبر، بیروت، دار الهجرة، 1410ق. 

    شافعی، محمد بن ادریس، الأم، بیروت، دار الفکر، 1403ق. 

    شهیدی، سید جعفر، تاریخ تحلیلی اسلام، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1362ش. 

    صنعانی، عبد الرزاق بن همام، المصنف، به کوشش حبیب الرحمن اعظمی، بی­تا.

    طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، به کوشش حمدی عبد الحمید السلفی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی­تا. 

    طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، 1372ش.

    طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1403ق. 

    عاملی، سید جعفر مرتضی، الصحیح من سیرة النبی الاعظم(ص)، قم، دار الحدیث للطباعة والنشر،1426ق.

    عسقلانی، ابن حجر، تقریب التهذیب، به کوشش عبد القادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1415ق. 

    همو، تهذیب التهذیب، بیروت، دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع، 1404ق.

    همو، فتح الباری، بیروت، دار المعرفة للطباعة والنشر، بی­تا.

    عقیلی، محمد بن عمر، الضعفاء الکبیر، به کوشش عبد المعطی امین قلعجی، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1418ق.

    عینی، بدر الدین، عمدة القاری شرح صحیح بخاری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی­تا.

    قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، به کوشش موسوی جزایری، قم، دار الکتاب، 1363ش.

    مالک بن انس، الموطأ، به کوشش محمد فؤاد عبد الباقی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1406ق.

    همو، المدونة الکبری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی­تا.

    مزی، ابی الحجاج یوسف، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، 1406ق.   

    مسعودی، التنبیه والاشراف، بیروت، دار صعب، بی­تا.

    مسلم، ابن حجاج نیشابوری، صحیح مسلم، بیروت، دار الفکر، بی­تا.

    مغلطای بن قلیج، ابو عبدالله، اکمال تهذیب الکمال، به کوشش ابی عبدالرحمن عادل بن محمد، قاهره، الفاروق للطباعة والنشر، 1422ق.

    مغنیه، محمد جواد، التفسیر الکاشف، قم، دار الکتاب الاسلامی، 1424ق.

    مفید، محمد بن محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، به کوشش مؤسسة آل البیت(ع) لتحقیق التراث، بیروت، دار المفید، 1414ق. 

    مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل، به کوشش عبداللّه محمود شحاته، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1423ق.

    نسائی، احمد بن شعیب، سنن النسائی، بیروت، دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع، 1348ق.

    واقدی، محمد بن عمر، کتاب المغازی، به کوشش مارسدن جونسن، نشر دانش اسلامی، 1405ق.

    یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دار صادر، بی­تا.

    Barakat Ahmad, Muhammad and the Jews: A Re-examination, New Delhi: Vikas Publishing House, 1979.

    Motzki, Harald, Dating Muslim Tradition: A Survey, Brill, 2005.

    Schöller, Marco, “Qurayza (Banu)”, Encyclopedia of the Quran, Brill, 2004. 

    1. N. Arafat, New Light on the Story of Banu Qurayza and the Jews of Medina, Jornal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1976.

    Watt. W. Montgomery, “MUHAMMAD”, The Cambridge History of Islam, Cambridge, Cambridge University Press, 2008.