نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری تاریخ، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

علی‌اکبر دهخدا در تعیین و تبیین جهت‌گیری سیاسی و اجتماعی نظام تازه تأسیس مشروطه خوانشی ویژه متأثر از ایدئولوژی سوسیال‌دموکراسی بیان داشته­است. فهم دهخدا از ایدئولوژی سوسیال‌دموکراسی چه بود و چگونه آن را با دین اسلام و سنت‌های ایرانی تلفیق کرد؟ بنابر نگاشته ­های دهخدا در صوراسرافیل می ­توان گفت که در منظومه فکری دهخدا، دموکراسی در شکل حکومت ملی، بر بینشی دمکراتیک و اجتماعی استوار است. او بر مؤلفه‌هایی نظیر حاکمیت و حکومت مردم، استقلال، آزادی و تساوی حقوقی افراد تأکید دارد و تحقق این امور را شرط لازم برای گذار به دوره ترقی فرض می‌کند. افزون بر این، از سوسیالیسم به‌عنوان هدف و افق نهایی این نظام سیاسی یاد شده‌است که به‌تدریج و از طریق اصلاح وضع موجود قابل تحقق خواهد بود. دهخدا با تأسی به امر خاتمیت و دریافت تازه از دین در شکل جهان‌بینی توحیدی، سوسیالیسم را با بینش توحیدی ترکیب کرده و آن را مبنای نظری و فلسفی خوانش خود قرار داده‌است. به نظر می‌رسد، خوانش وی مبتنی بر تلفیق این سه وجه است. اگر چه شواهد نشان می‌دهد، این تلفیق، نتوانسته‌است ارتباط طبیعی و ارگانیکی را بین این وجوه برقرار سازد و گفتمان تازه‌ای را پایه ­ریزی کند، اما می‌توان از این تلاش به‌عنوان نقطه آغاز اندیشه ایجاد گفتمان سوسیال‌دموکراسی ملی و مذهبی در ایران یاد کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Dehkhoda of Sår-i-Sr§fÊl: an Imperfect Picture of Social Democracy

نویسندگان [English]

  • Sayed Hashem Aghajari 1
  • Mehdi Zamani 2

1 Associate Professor of History, University of Tarbiat Modares, Tehran, Iran

2 PhD Student of History, University of Tarbiat Modares, Tehran, Iran

چکیده [English]

In order to determine the political and social orientation of the newly established constitutional system, Ali Akbar Dehkhoda has expressed a special reading influenced by the ideology of social democracy. Therefore, the main issue of the research is what was Dehkhoda's understanding of the idea of social democracy and how did he combine it with Islam and Iranian traditions? According to the findings of this study, in Dehkhoda's system of thought, democracy in the form of national government is based on a democratic and social vision. He emphasizes components such as the sovereignty and government of the people, independence, freedom and legal equality of individuals, and considers the realization of these matters as a necessary condition for the transition to the period of progress. In addition, socialism (in the form of a justice-oriented and egalitarian system) has been mentioned as the ultimate goal and horizon of this political system, which will be achieved gradually and through reform of the status quo. In addition, Dehkhoda, by establishing the issue of Khatamiyyah and a new understanding of religion in the form of a monotheistic worldview, has combined socialism with a monotheistic vision and made it the theoretical and philosophical basis of his reading. His reading seems to be based on a combination of these three aspects. Although the evidence shows, this integration has not been able to establish a natural and organic connection between these aspects and to establish a new discourse; but this effort can be considered as the starting point of the idea of ​​creating a national and religious social-democratic discourse

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ali Akbar Dehkhoda
  • Constitutional system
  • religion
  • Democracy
  • Socialism
قرآن.
نهج‌البلاغه.
آدمیت، فریدون، فکر دموکراسی اجتماعی در نهضت مشروطیت ایران، چاپ دوم، تهران، انتشارات پیام، ۲۵۳۵شاهنشاهی.
همو، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، ج 1، چاپ دوم، سوئد، کانون کتاب ایران، ۱۹۸۵م.
اتحادیه، منصوره، پیدایش و تحول احزاب سیاسی مشروطیت، چ یکم، تهران، کتاب سیامک، ۱۳۸۱ش.
براون، ادوارد، انقلاب مشروطیت ایران، ترجمه مهری قزوینی، تهران، انتشارات کویر، ۱۳۷۶ش.
درودیان، ولی الله، دهخدای شاعر، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۴ش.
دولت آبادی، یحیی، حیات یحیی. ج 3، تهران، انتشارات عطار- فردوسی، ۱۳۶۱ش.
دهخدا، علی اکبر، دیوان، به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران، تیراژه، ۱۳۶۲ش.
همو، مقالات دهخدا، ج 1، چاپ دوم، به­کوشش سید محمد دبیر سیاقی، تهران، تیراژه، ۱۳۶۲ش.
همو، مقالات دهخدا، ج 2، به کوشش سید محمد دبیر سیاقی، تهران، اخوان خراسانی، ۱۳۹۷ش.
همو، نامه‌های سیاسی دهخدا، به­کوشش ایرج افشار، چاپ اول، تهران، چاپخانه بهمن (روزبهان)، ۱۳۵۸ش.
سلیمانی، بلقیس، همنوا با مرغ سحر (زندگی و شعر دهخدا)، تهران، نشر ثالث، ۱۳۸۸ش.
سیف، احمد، در انکار خودکامگی: چند مقاله درباره دهخدا، چاپ اول، تهران، نشر رسانش، ۱۳۸۲ش.
شاکری، خسرو، پیشینه‌های اقتصادی-اجتماعی جنبش مشروطیت، چاپ اول، تهران، اختران، ۱۳۸۴ش.
همو، اسناد تاریخی جنبش کارگری سوسیال‌دموکراسی و کمونیستی، ج ۱، چاپ دوم، «سندی درباره حزب سوسیال‌دموکرات ایران (اجتماعیون عامیون)»، بی تا.
صور اسرافیل(دوره کامل)، تهران، نشر تاریخ ایران، ۱۳۶۱ش.
طالب اوف، عبدالرحیم،مسالک المحسنین، به­کوشش محمد رمضانی، شاه آباد: چاپخانه خاور، بی­تا.
کسروی، احمد، تاریخ مشروطه ایران، تهران، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۹۰ش.
کولاکوفسکی، لشک، جریان‌های اصلی در مارکسیسم. ترجمه عباس میلانی، ج 2، تهران، آگاه، ۱۳۸۵ش.
ملک‌زاده، مهدی، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، تهران، انتشارات علمی، ۱۳۷۱ش.
ناظم الاسلام کرمانی، محمد بن علی، تاریخ بیداری ایرانیان، به کوشش علی اکبر سعیدی سیرجانی، بخش اول، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۷ش.
ناظم الاسلام، کرمانی محمد بن علی، تاریخ بیداری ایرانیان، به­کوشش علی اکبر سعیدی سیرجانی، بخش دوم، تهران، نشر پیکان، ۱۳۷۷ش.
هالوی، الی، تاریخ سوسیالیزم اروپایی، ترجمه جمشید نبوی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۸ش.
یزدانی، سهراب، صوراسرافیل: نامه آزادی، تهران، نشر نی، ۱۳۸۶ش.
همو، اجتماعیون عامیون، تهران، نشر نی، ۱۳۹۱ش.
روزنامه‌ها:
اطلاعات ماهیانه. (۱۳۲۷). «حکیم الملک»، س اول، ش اول، ص ۱۲.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). سرمقاله، ش ۱ الف، ۲-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). «دو کلمه خیانت»، ع.ا. دهخدا، ش ۱ب، ۳-۲.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). سرمقاله، ع.ا. دهخدا، ش ۲، ۲-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). سرمقاله، ع.ا. دهخدا، ش ۳، ۲-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). «افسانه خواب ربا- یا داستان بی اصل»، ش  ۵الف، ۴-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). «چرند و پرند»، دخو، ش ۵ب، ۸-۷.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). «دفاع»، ش ۶، ۵-۲.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). سرمقاله، ش ۹، ۳-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). سرمقاله، ش۱۲، ۳-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). «اخطار»، ش ۱۳، ۳-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). «یریدون ان یطفئوا نور الله بافواههم و یابی الله الا ان یتم نوره»، ش ۱۴، ۵-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). سرمقاله، ش ۱۵، ۴-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). «مسلمین و شرک»، ش ۱۶، ۴-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). سرمقاله، ش ۱۷، ۳-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). «بقیه از نمره قبل»، ش ۱۸، ۳-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). «بقیه از نمره قبل»، ش ۱۹، ۳-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۵ق). «بقیه از نمره نوزده»، ع.ا.د، ش ۲۱، ۲-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۶ق). «بقیه از نمره قبل»، ش ۲۴، ۳-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۶ق). «بقیه از نمره قبل»، ش ۲۵، ۳-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۶ق). «بقیه از نمره قبل»، ش ۲۶، ۳-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۶ق). «بقیه از نمره قبل»، ش ۲۷، ۳-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۶ق). «بقیه از شماره ۲۷»، ش ۲۹، ۳-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۶ق). «بلای ناگهانی»، ش ۳۱، ۳-۱.
صوراسرافیل (۱۳۲۶ق). «ملت و دربار»، ش ۳۲، ۳-۱.
صوراسرافیل (ایوردون)، (۱۳۲۷ق). «طبیعت سلطنت چیست»، ش ۱، ۵-۲.
صوراسرافیل (ایوردون)، (۱۳۲۷ق). سرمقاله، ش ۲، ۳-۱.